Kometalar Quyosh sistemasi ichidagi eng yorqin va taniqli jismlardan biridir. Ular o‘nlab yillar, hatto yuzlab yillar oldinga aniq bashorat qilinadigan qat’iy belgilangan orbitalar bo‘ylab harakatlanadi. Lekin nima uchun kometalarning traektoriyalari shunchalik barqaror va oldindan aytib bo‘ladigan?
Источник: — «Factodrom.com»
Kometa o‘ziga xos aniq va barqaror traektoriya bo‘ylab harakatlanadi, chunki unga asosan ikkita kuch ta’sir qiladi: Quyoshning tortish kuchi va o‘z harakatining inertsiyasi. Bu ikki omil birgalikda klassik Kepler orbitasini hosil qiladi — aynan shu orbitada kometa doimiy ravishda o‘z yo‘lidan aylanib yuradi.
Kometaning orbitasi — bu XVII asr boshlarida Iogann Kepler tomonidan tasvirlangan yopiq elliptik traektoriyadir. Bu modelda kometa Quyoshning tortish kuchi ta’sirida doimiy ravishda unga qarab «yiqiladi», lekin o‘z tezligi tufayli u bilan to‘qnashmaydi, balki yangi aylanma yo‘liga o‘tadi. Natijada u fazoda har doim bir xil chiziq bo‘ylab harakatlanadi, agar bu muvozanatni biror narsa buzmasa.
Ko‘pchilik kometalar Oort bulutidan yoki Koyper kamaridan kelib chiqadi — bu Quyosh sistemasining chekka hududlari bo‘lib, u yerda gravitatsion buzilishlar juda kam uchraydi. Tashqi kuchlar (masalan, yaqin yulduzning o‘tishi yoki Yupiterning ta’siri) kometa Quyosh sistemasining chetidan chiqarib yuborganida, u Quyosh atrofida barqaror orbitaga aylanib qoladi.
Kometa faolligi (Quyoshga yaqinlashganda muzlarning bug‘lanishi va gaz chiqarilishi) reaktiv bosim hosil qilsa-da, bu kometa massasi va harakat tezligiga nisbatan juda kichikdir.
Shuning uchun kometaning traektoriyasining aniqligi va barqarorligining asosiy sababi — Nyuton mexanikasining deterministik tabiati: kometaning massasi, tezligi va fazodagi joylashuvi ma’lum bo‘lsa, uning kelajakdagi joylashuvini aniq hisoblash mumkin. Aynan shu sababli kometalar o‘nlab yillar o‘tgach qaytib keladi va astronomlar ularning orbitasini uzoq muddatga hisoblab chiqaradi.
