Har kim bu azobli daqiqalarni eslaydi — hech narsa qilmay o‘tirIsh kerak bo’lgan dars; tugamaydigan navbat; ikki soat vaqtni behuda sarflab, ko‘rilgan zerikarli film. Soat millari go‘yo to‘xtab qolgandek, ong esa har bir soniyaga yopishib, vaqtni cho‘zib yuboradi.
Источник: — «Factodrom.com»
Lekin qiziqarli ish bilan mashg‘ul bo‘lsangiz, vaqt tezlasib, sezilmay o‘tib ketadi. Nima uchun subyektiv vaqt oqimi soatga emas, balki bizning zerikishimizga bog‘liq?
Neyrofiziologiya nuqtai nazaridan vaqtni idrok qilish jismoniy emas, balki kognitiv jarayondir. Bizning miyamizda «ichki soat» degan narsa to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘q. U vaqt davomiyligini qayta ishlangan ma’lumotlar miqdori va almashinadigan taassurotlar soni orqali baholaydi. Zerikganda stimulllar kam bo‘ladi, atrof-muhit bir xil ko‘rinadi va miya har bir lahzani alohida qayd etadi — go‘yo bo‘shliqni to‘ldirish uchun vaqtni «cho‘zadi».
Aksincha, qiziqarli ish bilan band bo‘lganda miya turli signallar oqimini oladi. U yuqori tezlikda ishlaydi, lekin har bir lahzani alohida qayd etishga ulgurmaydi. Natijada subyektiv vaqt «qisqaradi» — orqaga qarab, hamma narsa qanchalik tez o‘tganiga hayron qolamiz.
Olimlar bu hodisani dopamin tizimi faoliyati bilan bog‘laydilar — aynan shu tizim zavq va motivatsiya uchun javobgardir. Dopamin ichki ritmlarni tezlashtiradi: miya bir soniya ichida ko‘proq hodisani idrok etadi va shu sababli vaqt uchib ketadi. Zerikish yoki apatiyada dopamin kamayganda esa bu ichki «soat» sekinlashadi va har bir daqiqa cho‘zilgandek tuyuladi.
Demak, zerikish — bu shunchaki qiziqishning yo‘qligi emas, balki dopamin tanqisligida vaqtning subyektiv idrokidir. Va qizig‘i shundaki, buni boshqarish mumkin. Yangilik qo‘shish, diqqatni «yig’ish», his-tuyg‘ularni jalb qilish kifoya — va vaqt yana tez yuguradi! Shunday qilib, ehtimol, masalada soatlar ham, vaziyat ham emas, balki bizning o‘zimiz: axir vaqt aynan biz haqiqatni qanday idrok etayotganimizdagi tezlikda oqadi.
