Ko’p tonnali kitlar, ulkan sekvoyalar, qadimiy marjon koloniyalari — tabiatda «eng katta» unvoniga da’vogarlar yetarlicha ko’rinadi. Ammo tirik mavjudotni inson ko’zi bilan emas, balki ekotizim miqyosida o’lchashga harakat qilinsa, odatiy mezonlar o’z ma’nosini tezda yo’qotadi. Ushbu paradoksning markazida — deyarli hech kim butunligicha ko’rmagan va vizual idrok etib bo’lmaydigan organizm turibdi.
Источник: — «Factodrom.com»
Gap Armillaria ostoyae — yer ostida o’sadigan va 965 gektar maydonni egallaydigan qo’ziqorin haqida bormoqda. Armillaria ostoyae yer ostida mitseliy (zamburug’ tanasi) shaklida kengayadigan yagona organizmdir. Yer yuzasida ba’zan bizga tanish bo’lgan «opyata» (kuzgi qo’ziqorinlar) paydo bo’ladi, biroq bular faqat vaqtinchalik meva tanalaridir. Organizmni asosiy qismi tuproq ostida yashiringan bo’lib, u yerda sekin harakatlanadi, yog’ochga kirib boradi, kuchsizlangan daraxtlarni zararlaydi va o’z o’sishini ta’minlaydi.
Uning yoshi ming yilliklar bilan baholanadi: mitseliy shunchalik uzoq vaqt yashash va yangilanish qobiliyatiga egaki, «yagona organizm» ta’rifi ko’proq biologik tamoyilga aylanadi. Shu bilan birga, zamburug’ tarmog’ining tuzilishi genetik yaxlitlikni saqlab qoladi, bu esa ushbu butun maydonni alohida koloniyalar yig’indisi emas, balki yagona tirik mavjudot deb hisoblash imkonini beradi!
Bunday miqyos noyob omon qolish strategiyasi bilan izohlanadi. Armillaria parazit va saprotrof funksiyalarini birlashtiradi: yog’ochga kirib borib, u bir vaqtning o’zida ikkita manbadan — daraxtning tirik to’qimalaridan va parchalanyotgan organik moddalardan resurs oladi. Bu mitseliyga atrof-muhit sharoitlarining qisqa muddatli o’zgarishlariga bog’lanib qolmasdan, sezilarli masofalarga tarqalish imkonini beradi.
Ammo eng hayratlanarlisi — ushbu organizmning aloqa tizimi kabi harakat qilish qobiliyatidir. Gifalar suv, ozuqa moddalari va signallarni o’tkazib, resurslarni «zamburug’ tarmog’i»ning turli qismlari o’rtasida qayta taqsimlaydi. Bu qo’ziqorinni biologik «yer osti superorganizmi»ga o’xshatadi, bu yerda har bir tuzilma funksionaldir, lekin faqat butunlik kontekstida mavjud bo’ladi.
Shunday qilib, Yerdagi eng yirik organizm — bu umuman o’zining butun ulug’vorligida ko’rish mumkin bo’lgan mavjudot emas. Ba’zan hayotning eng haybatli shakllari ufqdan yuqoriga ko’tarilmaydi, balki oyoqlarimiz ostida jimgina o’sib boradi.
