Pandalar — barchaning sevimlisi va shubhasiz, har qanday hayvonot bog’ining asosiy yulduzlaridir. Tomoshabinlar pandaning shoshilmasdan bambuk chaynashini ko’rish uchun soatlab navbatda turishga tayyor. Ammo bu yoqimli manzara ortida dunyodagi istalgan hayvonot bog’i byudjetining eng qimmat xarajatlaridan biri yashiringan. Tayyor turing: pandalar hayvonot bog’lariga fillar, yo’lbarslar va qutb ayiqlarini birgalikda hisoblagandagidan ham qimmatga tushadi!
Manba: — «Factodrom.com»
Pandaga sarflanadigan xarajatlarning eng katta qismi — bu hatto oziq-ovqat emas, balki ijaradir. Xitoyning ulkan pandalarni muhofaza qilish va tadqiq qilish markazi (CCRCGP) pandalardan «panda-diplomatiyasi» vositasi sifatida foydalanadi. Xitoydan tashqaridagi hayvonot bog’larida bo’lgan hayvonlar hech qachon sotilmaydi; ular 10 yillik standart shartnoma asosida ijaraga beriladi. Bitta pandaning o’rtacha ijara narxi yiliga taxminan 1 000 000 (bir million) dollarni tashkil etadi. Shunday qilib, ko’pincha ko’paytirish maqsadida saqlanadigan bir juft panda har yili 2 million dollarga tushadi. Bundan tashqari, agar asirlikda polapon tug’ilsa, hayvonot bog’i Xitoyga taxminan 400–600 ming dollar miqdorida bir martalik «bola» bonusini to’lashi shart.
Ikkinchi, kam bo’lmagan muhim xarajat bandi — gastronomik talablar. Panda — bu ixtiyoriy ravishda vegetarian parheziga o’tgan yirtqichdir. U deyarli faqat bambuk bilan oziqlanadi (ratsionning 99%), ammo uning ovqat hazm qilish tizimi kletchatkani o’zlashtirishda juda samarasizdir. Kerakli miqdordagi energiyani olish uchun panda har kuni 12 dan 38 kg gacha yangi bambuk iste’mol qilishi kerak! Bu logistik muammoni keltirib chiqaradi, chunki bambuk yangi va shu bilan birga yuqori sifatli bo’lishi lozim. Bundan tashqari, panda tanlovchan — unga bir nechta turli navlar kerak. Shuning uchun yirik hayvonot bog’lari bambuk yetishtirish uchun katta yer maydonlarini sotib olishga yoki uni maxsus pitomniklardan aviatashuvlar orqali yetkazib berishga majbur. Bitta panda uchun oziq-ovqatning yillik xarajatlari 200 ming dollarga yetishi mumkin — bu xuddi shu o’lchamdagi ayiqni boqishdan taxminan besh baravar qimmatroqdir.
Ijara va ovqatdan tashqari, pandalar tor ixtisoslashgan veterinariya yordami va doimiy monitoringga muhtoj. Xitoy hayvonot bog’i jamoasida kamida bitta panda bo’yicha mutaxassis bo’lishini va ijaraning birinchi yili davomida hayvonot bog’i aynan xitoylik mutaxassisni yollashini talab qiladi. Bundan tashqari, pandalarning asirlikda ko’payishi — sun’iy urug’lantirishdan foydalaniladigan o’ta murakkab, qimmat jarayon, chunki urg’ochi panda yiliga atigi 24–72 soat davomidagina nasl qoldirishga qodir. Ularni saqlash uchun mo’ljallangan joy esa baland tog’li o’rmon iqlimiga taqlid qilishi va maxsus sovutish tizimlari bilan jihozlangan bo’lishi kerak.
Shunday qilib, bitta pandani saqlashning umumiy qiymati, jumladan ijara, ovqat, xodimlar va tibbiy xizmatni hisobga olganda, yiliga osongina 1.5 million dollardan oshib ketadi. Bu ulkan investitsiya bo’lib, hayvonot bog’lari buni misli ko’rilmagan mashhurlik va tashrif buyuruvchilar sonining ortishi bilan oqlaydilar.
Aksariyat ulkan pandalar Xitoy tog’laridagi (Sichuan, Shensi, Gansu) yovvoyi tabiatda yashaydi. Hozirda ularning populyatsiyasi taxminan 1900 tani tashkil etadi va tabiatni muhofaza qilish dasturlari tufayli soni asta-sekin o’sib bormoqda. Dunyo hayvonot bog’larida esa hozirda taxminan 300 ga yaqin panda saqlanmoqda, ularning aksariyati Xitoyda joylashgan.
