Ma’lum bo‘lishicha, qo‘ziqorinlar nafaqat soyada o‘sishi va yog‘ochni parchalashi, balki ob-havoga ham ta’sir qilishi mumkin ekan — deb yozadi « Hi-Tech_Mail.ru ».
Yangiliklar Muallifi
Olimlar nisbatan yuqori manfiy haroratlarda — noldan bir necha ulush past darajada muz hosil bo‘lishini boshlashga qodir bo‘lgan qo‘ziqorin oqsillarini aniqladilar. Ushbu hayratlanarli kashfiyot ob-havoni boshqarish, mahsulotlarni muzlatish va hatto hujayralarni kriokonservatsiya qilish bo‘yicha mavjud yondashuvlarni tubdan o‘zgartirishi mumkin.
Yomg‘ir yog‘dirish uchun insoniyat ko‘p yillardan buyon bulutlarga ishlov berish maxsus texnologiyasini qo‘llab kelmoqda. Samolyotdan bulutlarga nukleator-zarralar sepiladi, ularning atrofida suv muz bo‘lib kristallanadi. Kristallar o‘sadi, vazn yig‘adi, og‘irlashadi, pastga qulaydi, yo‘lda eriydi va yomg‘irga aylanadi. An’anaga ko‘ra, nukleator sifatida kumush yodid kristallari ishlatiladi — bu yuqori toksik modda bo‘lib, uning qo‘llanilishi ekologik vaziyatga yaxshi ta’sir qilmaydi. Qo‘ziqorin oqsili xavfsiz muqobil bo‘lishi mumkin.
«Agar biz ushbu qo‘ziqorin oqsilini yetarli miqdorda arzon ishlab chiqarishni o‘rgansak, undan bulutlarga ishlov berishda foydalanish mumkin bo‘ladi va bu jarayonni ancha xavfsizroq qiladi», — deydi tadqiqot rahbari, Virjiniya politexnika instituti professori Boris Vinatser.
Qo‘ziqorinlarning muz hosil qilish qobiliyati 1990-yillarning boshidan beri ma’lum, biroq yaqindagina DNK sekvenirlashdagi taraqqiyot Mortierellaceae oilasiga mansub qo‘ziqorinlar genomini shifrlash va nukleator-oqsil ishlab chiqarishga mas’ul bo‘lgan aniq genni topish imkonini berdi. Shu bilan birga, kutilmagan tafsilot aniqlandi: ko‘rinishidan, bu gen qo‘ziqorinning ajdodi tomonidan bakteriyadan gorizontal o‘tish yo‘li bilan «o‘zlashtirilgan» va bu yuz minglab, ehtimol millionlab yillar oldin sodir bo‘lgan. «Qo‘ziqorinlar bakteriyalardan genlarni qabul qilishi mumkinligi ma’lum, ammo bu kamdan-kam uchraydigan hodisa, — deb tan oladi Vinatser. — Men ushbu qo‘ziqorin geni bakterial kelib chiqishga ega ekanligini kutmagan edim».
Qo‘ziqorin oqsilining bakterial oqsildan asosiy afzalligi — u hujayradan ajralib chiqadi va suvda eriydi. Bakterial nukleator faqat butun bakteriya hujayrasi tarkibida ishlaydi, bu esa uning qo‘llanilishini cheklaydi. Qo‘ziqorin oqsili esa bitta yaxshi aniqlangan molekuladir. «Bu oziq-ovqat sanoati uchun katta ustunlik — siz bitta oqsil bilan ishlaysiz va qolgan hamma narsadan xalos bo‘lishingiz mumkin», — deb tushuntiradi Vinatser.
Oziq-ovqat tarmog‘i va ob-havoni boshqarishdan tashqari, kashfiyot to‘qimalar, spermatozoidlar, tuxum hujayralar va embrionlarni kriokonservatsiya qilish uchun ham istiqbollidir. Ushbu texnologiya yetarlicha yaxshi ishlab chiqilgan, ammo uning ham o‘z kamchiliklari bor. Kichik nukleator-molekulaning qo‘shilishi hujayra atrofidagi suvning tezroq va yumshoqroq muzlashiga imkon beradi va nozik hujayra tuzilmalarini yirik, dag‘al muz kristallari tomonidan shikastlanishdan himoya qiladi.
Shunday qilib, oddiy qo‘ziqorin va fan yordamida inson nihoyat yomg‘irni, oziq-ovqat va hujayralarni muzlatishni ongli ravishda va xavfsiz boshqarishi mumkin.
Avvalroq olimlar qog‘oz va matoni suv o‘tkazmaydigan qilish uchun iste’mol qilinadigan qo‘ziqorindan foydalangan edilar.
