Quyosh Somon Yoʻlining eng qulay hududlaridan birida joylashgan.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Muallif Hi-Tech Mail
Astrofiziklar Lyuk Barns, Djereynt Lyuis va Miroslav Filipovich modellashtirilgan koinotlarni oʻrganib chiqib, qayerda hayot uchun sharoitlar eng yaxshi ekanini aniqlashdi. Maʼlum boʻlishicha, Somon Yoʻlining chetida joylashgan Quyosh eng omadli joylardan birida ekan. Natijalar Monthly Notices of the Royal Astronomical Society jurnalida chop etildi.
Hayot uchun mos keladigan hududlar yashash zonalari deb ataladi. Ularning eng mashhuri yulduz atrofini oʻrab turadi. Undagi planeta juda issiq ham, juda sovuq ham emas, shuning uchun suv suyuq holatda qoladi. Shunga oʻxshash zona galaktika miqyosida ham bor. Markazga yaqin joylashgan yosh yulduzga qoʻshni yulduzlar xalaqit beradi, ols chekka hududda esa hayot uchun zarur boʻlgan kimyoviy elementlar yetishmaydi. Quyosh Somon Yoʻlining shunday zonasida joylashgan, xuddi Yer Quyoshning yashash zonasida boʻlgani kabi.
Olimlar yanada ilgariborib, butun boshli galaktikalarni oʻzaro solishtirishdi. Buning uchun ular Koinotning eng realistik kompyuter modellaridan biri boʻlgan EAGLE loyihasini olishdi. U fazoning kengayishi, tortishish kuchi hamda gaz, yulduzlar va qora teshiklar fizikasini hisobga oladi. Dasturchilarning maʼlumotlariga koʻra, simulyatsiyada deyarli 7 mlrd zarracha bor, uning hisob-kitobi esa Daremda joylashgan DiRAC-2 superkompyuterining 4 mingta yadrosida bir yarim oydan ortiq vaqt oldi.
Katta portlashdan keyin paydo boʻlgan vodorod va geliy tirik organizmlar hosil boʻlishi uchun juda oddiylik qiladi. Shuning uchun mualliflar yulduzlar avlodlari oʻzidan keyin qoldiradigan ogʻir elementlarni kuzatishdi. Yerga oʻxshash toshloq planetalarga ular yetarli miqdorda kerak. Ammo ular haddan tashqari koʻp boʻlsa, issiq yupiter, yaʼni oʻz yoʻlidagi toshloq planetalarni yutib yuboradigan gaz giganti shakllanishi mumkin.
Ishning asosiy xususiyati xavf-xatarlarning batafsil hisobga olinganidadir. Yirik yulduzlarning portlashi atrofidagi barcha narsani sterilizatsiya qiladi, gamma-portlashlar esa bundan ham katta hududlarni kuydirib tashlaydi. Paleontologlarning taxmin qilishicha, 450 mln yil muqaddam roʻy bergan ordovik qirilishi yaqin orasdagi portlash tufayli sodir boʻlgan boʻlishi mumkin. Galaktikalarning zich joylashgan hududlari ham xavfli, u yerda qoʻshni yulduz planetaning orbitasini buzishi mumkin. Galaktikalar markazidagi supermassiv qora teshiklar esa planetalardan atmosferani shilib oladigan nurlanish taratadi.
Hisob-kitoblarga koʻra, Somon Yoʻli va shunga oʻxshash galaktikalar oʻzining joʻshqin yoshlik davrini bosib oʻtib boʻlgan. Bizning Galaktikamiz boʻylab kechgan bir milliard yillik kezishlar davomida hatto mingta yulduzdan bittadan kamrogʻi hayotni yoʻq qiladigan halokatga duch keladi. Koinotda soni juda koʻp boʻlgan kichik galaktikalar hayot uchun unchalik mos kelmaydi, chunki u yerda juda zich va tinchsiz. Mualliflar bir narsani alohida taʼkidlashadi. Model qayerdadir hayot bor-yoʻqligi haqidagi savolga javob bermaydi, balki faqat u uchun eng yaxshi sharoitlar qayerda ekanini koʻrsatadi.
Avvalroq biz astronomlar galaktikalarning yashash uchun qanchalik mosligini baholagani haqida yozgan edik. Ular hayot sharoitlariga galaktikalarning oʻz dinamikasi taʼsir qilishini aniqlashdi.
