Sentyabr oyida uning maydoni 27 mln km² dan oshdi va yilning ushbu davri uchun bu kuzatuvlar tarixidagi ikkinchi natijadir.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Hi-Tech Mail muallifi
Antarktida ustidagi ozon teshigi 20 sentyabr kuni 27,4 mln km² maydonga yetdi. Copernicus atmosferani monitoring qilish xizmati ma’lumotlariga koʻra, yilning ushbu davri uchun bu kuzatuvlar tarixidagi ikkinchi natijadir. Teshik faqat 2015-yilning oktyabr oyida bundan kattaroq boʻlib, 27,9 mln km² gacha kattalashgan edi. Bu maydoni taxminan 14 mln km² ni tashkil etadigan Antarktidaning oʻzidan deyarli ikki baravar koʻpdir.
Ozon qatlami Yer yuzidagi barcha tirik mavjudotlarni Quyoshning shafqatsiz ultrabinafsha nurlaridan hifz qiladi. Antarktida ustidagi teshik insonlar 1930-yillardan 1980-yillarning oxirigacha atmosferaga chiqargan xlorftoruglerodlar tufayli paydo boʻlgan. 1987-yilda mamlakatlar Monreal protokolini imzolashdi va ushbu moddalardan voz kechishni boshlashdi. Ammo asosiy xlorftoruglerodlar atmosferada 50 yildan 100 yilgacha yashaydi, shuning uchun qayta tiklanishga oltmish yilcha vaqt ketadi.
Har yili teshik Janubiy yarimsharning qishi va bahorida kattalashadi hamda sentyabr oʻrtalari bilan oktyabr boshlari oraligʻida eng yuqori darajaga yetadi. Oʻsha paytda qutb stratosferasida −78 °C dan past sovuq saqlanib turadi va katta balandlikda bulutlar hosil boʻladi. Ularning muz zarrachalari sirtida xlor faol shaklga oʻtadi va quyosh nurlari ostida ozonni yemiradi. Yanvar oxiriga kelib teshik bitib ketadi, chunki unga ozonga boy havo aralashadi.
Bu yil kuchli qutb girdobi sababli sovuq odatdagidan ham qattiqroq boʻldi. Qishda Antarktidani oʻrab oladigan va uning tepasida sovuq havoni ushlab turadigan shamollar halqasini shunday deb atashadi. Massachusets texnologiya instituti kmyagari Syuzan Solomonning soʻzlariga koʻra, faol xlor miqdori oshmagan, ammo sovuq ozonning yemirilishini kuchaytirgan. «Bir yoki bir necha yil davomida teshiklarning kattaroq yoki kichikroq boʻlishi ozonning yoʻqolishi yoki tiklanishi haqida hech narsa demaydi. Bu shunchaki oʻzgaruvchanlik xolos», — deb tushuntirdi u.
Umid bagʻishlaydigan ma’lumotlar ham bor. Teshik maydoni boʻyicha ulkan boʻlsada, undagi ozon konsentratsiyasi oʻtmishdagi rekord yillardagidek pastga tushmadi. Hozirda maydon allaqachon taxminan 23 mln km² gacha qisqardi. Biroq Yangi Zelandiyaning Otago universiteti fizigi Xanna Kessenich bahor oxirigacha saqlanib qoladigan katta teshiklar yangi me’yorga aylanishi mumkinligini ehtimoldan xoli qilmaydi. Unig soʻzlariga koʻra, iqlim oʻzgarishi vaqt oʻtishi bilan qutb girdobini kuchaytirishi mumkin va agar u kuchsizlanmasa, teshik noyabrgacha katta boʻlib qolaveradi. «Bu diqqat bilan kuzatib borilishi kerak boʻlgan narsa», — deb ta’kidladi Kessenich.
BMT prognoziga koʻra, amaldagi siyosat yuritilsa, Antarktida ustidagi ozon qatlami 1980-yil darajasiga taxminan 2066-yilga kelib qaytadi. Arktika ustida bu 2045-yilga kelib, sayyoraning qolgan qismida esa 2040-yilga kelib yuz beradi.
Ilgari biz Yerda ozon qatlamini yemiruvchi gazlar birinchi marta kamaygani haqida yozgan edik. Olimlar buni xavfli moddalardan xalqaro miqyosda voz kechilgani bilan bogʻlashdi.
