Yangi yondashuv Katta portlashdan keyingi dastlabki lahzalarda kosmosning shiddatli kengayishini qo‘shimcha farazlarga tayanmasdan, bevosita fundamental nazariyadan chiqarish imkonini beradi.
Manba: « Hi-Tech_Mail.ru ».
Yangiliklar Muallifi
Manba:: ALFRED PASIEKA/SCIENCE PHOTO LIBRARY
Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi bir asrdan ko‘proq vaqt davomida tortishish kuchini a’lo darajada tavsiflab kelmoqda, biroq Koinot tug‘ilishining ekstremal sharoitlarida u ishlashdan to‘xtaydi — matematika so‘zning to‘g‘ri ma’nosida «buziladi». Ushbu muammoni chetlab o‘tish uchun Katta portlashning aksariyat mavjud modellari Eynshteyn nazariyasiga qo‘shimcha elementlar qo‘shadi, ular kuzatuvlarni tushuntirishga imkon beradi, ammo tashqi «yamoqlar» kabi ko‘rinadi.
Vaterloo universiteti (Kanada) mutaxassislari jamoasi fizika va astronomiya professori Niayesh Afshordi rahbarligida boshqa yo‘ldan borib, kvadratik kvant gravitatsiyasi deb ataladigan — Koinot tug‘ilishi lahzasiga xos bo‘lgan o‘ta yuqori energiyalarda ham barqaror qoladigan matematik strukturadan foydalanishdi. Ushbu nazariyada tortishish kuchi va kvant fizikasi standart yondashuvlarga qaraganda izchilroq birlashadi.
Asosiy natija shundan iborat bo‘ldiki, inflatsiya — Katta portlashdan so‘ng darhol Koinotning aql bovar qilmaydigan darajada tez kengayishining qisqa davri — ushbu nazariyada sun’iy qo‘shimchalarsiz, tabiiy ravishda yuzaga keladi. Inflatsiya kosmologiyada hal qiluvchi tushuncha hisoblanadi, chunki aynan u nima uchun Koinot katta miqyoslarda juda bir xil ko‘rinishini va kelajakdagi galaktikalarning murtaklari qayerdan paydo bo‘lganini tushuntirib beradi.
«Ushbu ish Koinotning erta bosqichdagi portlovchi o‘sishi bevosita tortishish kuchining o‘zi haqidagi chuqurroq nazariyadan kelib chiqishi mumkinligini ko‘rsatadi, — deydi Afshordi. — Eynshteyn nazariyasiga yangi elementlar qo‘shish o‘rniga, biz tortishish kuchi o‘ta yuqori energiyalarda izchil qoladigan usulda tavsiflanganida, tez kengayish o‘z-o‘zidan paydo bo‘lishini aniqladik».
Manba: NASA
Yangi model tekshirilishi mumkin bo‘lgan bashoratlarni berishi ayniqsa qadrlidir. U birlamchi gravitatsion to‘lqinlarning — Katta portlashdan ko‘p o‘tmay tug‘ilgan vaqt-fazoning mitti tebranishlarining minimal darajasi mavjudligini taxmin qiladi. Kelajakdagi tajribalar — gravitatsion to‘lqin detektorlari, galaktikalar sharhlari, relikt nurlanish tahlili — allaqachon ushbu signallarni aniqlash uchun zarur bo‘lgan sezgirlikka yaqinlashmoqda.
«Garchi model aql bovar qilmaydigan darajadagi yuqori energiyalar bilan ishlasa-da, u bugungi tajribalar haqiqatan ham qidirishi mumkin bo‘lgan aniq bashoratlarga olib keladi, — deb ta’kidlaydi Afshordi. — Kvant gravitatsiyasi va real ma’lumotlar o‘rtasidagi bunday to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlik — kamyob hodisa va bu ilhomlantiradi».
Avvalroq olimlar nima uchun Koinot Katta portlashdan keyin bo‘shab qolmaganini tushuntirishgan edi.
