Ijodkorlik biron bir «ijodkorlik markazi» faoliyati emas, balki ko’plab miya tizimlarining ahil ishlanishi natijasi bo’lib chiqdi.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Yangiliklar muallifi
Ilgari olimlar ijodiy fikrlashni tasavvur, e’tibor va qaror qabul qilish uchun mas’ul bo’lgan miyaning yirik tarmoqlari bilan bog’lagan edilar — aynan ular bizga noaniq g’oyalarni yaratishga, keyin esa ulardan eng muvaffaqiyatlilarini tanlab olishga imkon beradi. Ammo bu jarayonda miyaning «jismoniy simlari» — miyaning turli bo’limlarini bir-biri bilan bog’laydigan nerv tolalarining tutamlaridan iborat oq modda qanday rol o’ynashi haqida juda kam narsa ma’lum. Ushbu mavzudagi o’tmishdagi ishlar qarama-qarshi natijalarni bergan edi: ba’zilar oq moddaning holati va ijodkorlik o’rtasida ijobiy bog’liqlikni topgan bo’lsa, boshqalari — salbiy.
Yulius Foss rahbarligidagi olimlarning eksperimentida 18 yoshdan 38 yoshgacha bo’lgan 142 nafar katta yoshli kishi ishtirok etdi. Ishtirokchilarga 15 daqiqa ichida chiziqlar va shakllarning oltita fragmentini tugallangan rasmga aylantirish taklif qilindi — bu ijodiy fikrlash bo’yicha standartlashtirilgan testdan olingan topshiriqdir. Naqat rasmlarning g’ayritabiiyligi, balki ishtirokchilar dastlabki fragmentlarni qanday talqin qilgani, kompozitsiya, emotsional ifodalilik, yumor va dunyo haqidagi odatiy tasavvurlardan tashqariga chiqishga tayyorligi ham baholandi.
Parallel ravishda barcha ishtirokchilarga diffuzion-tortilgan MRT o’tkazildi — bu miya toqimalarida suv molekulalarining harakatini kuzatish va shu orqali oq moddaning holatini baholash imkonini beruvchi usuldir. Olimlar ikkita ko’rsatkichni baholashdi: tolalar qanchalik tartibli tashkil etilganini ko’rsatadigan odatiy fraksion anizotropiya va qo’shimcha ravishda tolalarning zichligi hamda turli yo’llar bir-biri bilan kesishadigan hududlarni hisobga oladigan yangiroq miqdoriy anizotropiya.
Ijodkorlik uchun yuqoriroq ball olgan odamlar, qoidaga ko’ra, o’tkazuvchan yo’llarning keng tarmog’ida yuqoriroq miqdoriy anizotropiyaga ega ekanligi ma’lum bo’ldi. Eng sezilarli bog’liqliklar katta yarimsharlar po’stlog’ini harakat uchun mas’ul bo’lgan chuqur tuzilmalar bilan bog’laydigan yo’llarda — shu jumladan kortikostriar, kortikopontin va kortikospinal traktlarda, shuningdek, ushlash va tana holati haqida signallarni uzatuvchi medial halqada topildi. An’anaviy ravishda bu yo’llar harakat nazorati bilan bog’lansada, ularning maqsadli xulq-atvor, ijodiy tasavvur va fikrlash moslashuvchanligida ham ishtirok etishi haqida ma’lumotlar bor. Diqqatga sazovor joyi shundaki, ushbu tolalarning ko’pchiligi po’stloqning orqa, ko’rish zonalaridan boshlangan — bu aynan rasm chizish ijodiyotida ko’rish idrokining sezilarli rol o’ynashidan dalolat beradi.
Bog’liqliklar ikki yarimsharni bog’laydigan qadoq tanada, shuningdek, ko’rish zonalarini pesxona va chakka bo’limlari bilan bog’laydigan uzun yo me’yoriy yo’llarda ham topildi. Mualliflarning ta’kidlashicha, ushbu yo’llar ijodiy fikrlash bilan bog’liq bo’lgan bir nechta yirik tarmoqlarning ishini bir vaqtning o’zida qo’llab-quvvatlaydi — demak, natijalar ijodkorlik ko’plab tizimlarning kesishmasida tug’ilishi haqidagi tasavvurga mos keladi.
Qiziqarlisi shundaki, yangiroq ko’rsatkich — miqdoriy anizotropiya — asosiy ahamiyat darajasida umuman statistik ahamiyatga ega natijalarni bermagan an’anaviy fraksion anizotropiyaga qaraganda kengroq va kuchliroq bog’liqliklarni aniqladi. Shu bilan birga, verbal topshiriqlar bilan o’tkazilgan ba’zi o’tmishdagi tadqiqotlardan farqli o’laroq, olimlar salbiy bog’liqliklarni topishmadi.
Ilgari olimlar g’azab ijodkorlikni rag’batlantirishini aniqlashgan edi.
