Bizning sezgi organlarimiz tashqi dunyo haqida juda ko‘p ma’lumot beradi: biz yorug‘likni ko‘ramiz, tovushni eshitamiz, hidlarni va teginishlarni his qilamiz. Ammo vaqti-vaqti bilan ilm-fan odatiy idrok chegaralarini qayta ko‘rib chiqishga majbur qiladigan noqulay savollar beradi. Qiziq, inson magnit maydonini his qila oladimi?
Источник: — «Factodrom.com»
Bir qarashda javob ravshan ko‘rinadi: bizda qushlar migratsiya paytida yo‘nalishni aniqlashga yordam beradigan yoki toshbaqalarga o‘nlab yillar o‘tgach o‘sha plyajlarga qaytish imkonini beradigan «magnit organlari» yo‘q.
Ko‘zlarimiz to‘r pardasida hatto kriptoxrom oqsillari mavjud, hayvonlarda (qushlar, hashoratlar) aynan kriptoxromlar magnit sezuvchanlikning asosini tashkil qiladi. Tajribalar hujayra darajasida ba’zi zaif ta’sirlarni ko‘rsatgan, ammo inson magnit maydonini sezishi mumkinligi haqida ishonchli dalillar yo‘q.
Shuningdek, inson miyasida magnetit kristallari bo‘lib, ular qushlardagi kabi magnit maydonlarini sezishi mumkin deb taxmin qilingan. Biroq zamonaviy tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, miyadagi magnetit asosan atrof-muhitdan kelib chiqadigan ifloslanish (egzoz gazlari, sanoatdan chiqadigan nanozarralar) sifatida mavjud. Qushlar (masalan, kabutarlar) navigatsiya uchun ishlatadigan tuzilgan tizim yo‘q. Ya’ni, magnetitga asoslangan tashkiliy magnetoreseptor insonda ham yo‘q.
При этом сильные магнитные поля (например, в МРТ — 1,5–7 Тесла), воздействуя на электрически активную нервную ткань нашего мозга, могут вызывать видимые вспышки света и слабые вестибулярные эффекты. Но это не магниточувствительность, а физическое воздействие сильного поля на ионные токи.
Shu bilan birga, kuchli magnit maydonlari (masalan, MRTda — 1,5–7 Tesla) miyaning elektr jihatdan faol nerv to‘qimasiga ta’sir qilib, ko‘z oldida yorug‘lik chaqnashlari va zaif vestibulyar effektlarni keltirib chiqarishi mumkin. Lekin bu magnit sezuvchanlik emas, balki kuchli maydonning ion oqimlariga fizik ta’siri.
Shunday qilib, bugungi kunda aniq aytish mumkinki, inson Yerning magnit maydonida yo‘nalishni aniqlay olmaydi, inson tanasida hech qanday biologik «kompas» topilmagan.
