Chigirtka — ovoz paylari, kamonchalari va asboblari bo‘lmagan mavjudot, ammo aynan u yozgi oqshomlarni tabiatning eng taniqli tovushlaridan biri bilan to‘ldiradi. Nozik qanotli va mo’rt tanali hasharot qanday qilib bunday baland va tartibli chirillashni hosil qiladi? Va asosiysi — bu unga nima uchun kerak?
Источник: — «Factodrom.com»
Chigirtka ovozi bilan chirillamaydi — unda na ovoz paylari, na havo oqimi orqali tovush chiqaradigan a’zolari bor. Uning asbobi — o‘z qanotlaridir. Bir qanotida mikro-tishchalardan iborat qalinlashgan «arra», ikkinchisida esa kamoncha vazifasini bajaruvchi qattiq «plastinka» joylashgan. Hasharot bir qanotini ikkinchisiga tez ishqalaganda, tishchalar plastinkaga ilashadi va qisqa tebranishlar seriyasini hosil qiladi. Aynan shu tebranishlar xarakterli chirillashga aylanadi — bu ovoz bunday kichik tana uchun hayratlanarli darajada baland, tez va maromli.
Tovush qanotning boshqalarga qaraganda kuchliroq tebranadigan va tabiiy kuchaytirgich vazifasini o‘taydigan maxsus «rezonator membrana» qismi tufayli kuchayadi. Shuning uchun, har bir tishcha mikroskop ostida arang ko‘rinsa-da, chigirtkalar ovozi o‘nlab metr masofadan eshitilishi mumkin.
Lekin nima uchun ular bu tovushlarni chiqaradi? Asosiy sabab — juft izlash. Erkak chigirtka o‘zi haqida urg‘ochilarga e’lon qilish va shu bilan birga raqiblarni haydash uchun tovush chiqaradi. Har bir turga o‘ziga xos «ritmik kod» xosdir: tovushlarning chastotasi, davomiyligi va takrorlanuvchanligi to‘plami urg‘ochilarga ko‘plab boshqa chirillayotgan hasharotlar orasidan «to‘g‘ri» sherikni tanib olish imkonini beradi.
E’tiborni jalb qilishdan tashqari, chirillash hududiy signal bo‘lib xizmat qiladi va boshqa erkaklarni hudud bandligi haqida ogohlantiradi. Ayrim turlarda yirtqich yaqinlashganda chirillash o‘zgaradi: chigirtka tovushni kamroq yoki pastroq qilishi (o‘zini bildirmaslik uchun) yoki aksincha, agar sherikni jalb qilish zarurati xavfdan ustun kelsa, keskinroq va balandroq qilishi mumkin.
Qizig‘i shundaki, chigirtkaning chirillashi haroratga bog‘liq. Chigirtka — sovuqqon mavjudot va uning mushak faolligi bevosita atrof-muhit bilan bog‘liq. Havo qanchalik issiq bo‘lsa, u qanotlarini shunchalik tez tebratadi, demak — uning qo‘shig‘i shunchalik shiddatli va baland bo‘ladi. Chirillash maromiga qarab, hatto atrof-muhit haroratini taxminan baholash ham mumkin!
