Ba’zi minerallar, garchi tabiatning o‘zi ularni millionlab yillar avval yaratgan bo‘lsa-da, xuddi kelajak laboratoriyalaridan to‘g‘ri chiqib kelganga o‘xshaydi. Masalan, oddiy cho‘l toshi biz smartfonlar displeylarida ko‘rishga odatlangan texnologiyalarni namoyish etadi. Bu mineral geologiya haqidagi odatiy tasavvurlardan shu qadar yiroqki, unga toshdan ko‘ra ko‘proq gadjetga mos keladigan laqab mustahkam o‘rnashib qolgan.
Manba: «Factodrom.com»
Butun dunyoda «televizion tosh» sifatida tanilgan uleksit haqida gap bormoqda. Uning o‘ziga xosligi aqlbovar qilmas optik xususiyatlarida namoyon bo‘ladi: agar uleksitning silliqlangan bo‘lagi gazeta sahifasi yoki rasm ustiga qo‘yilsa, tasvir mo‘jizaviy tarzda toshning yuqori sirtiga «qalqib chiqadi». Matn toshning ostida emas, balki aynan uning yuzasida chop etilgandek to‘liq illyuziya hosil bo‘ladi. Bu effekt gologrammaga o‘xshab ko‘rinadi, biroq u aniq ilmiy tushunchaga ega.
Buning sababi toshning g‘ayrioddiy tuzilishidadir. Uleksit bir-biriga zich yopishgan millionlab ingichka iplisimon kristallardan tashkil topgan. Mohiyatan, bu tosh tabiiy optik tolani ifodalaydi. Bunday iplarning har biri tasvirni pastki sirtdan yuqori sirtga hech qanday buzilishlarsiz uzatib, mitti yorug‘lik o‘tkazgich vazifasini bajaradi. Aynan shu tamoyil asosida bugungi kunda okeanlar osha optik tolali kabellar orqali internet uzatilmoqda, biroq tabiat bu yechimni muhandislardan ancha oldin o‘ylab topgan.
Uleksit — ancha mo‘rt va injiq mineral. U qurib qolgan sho‘r ko‘llarda, ekstremal issiqlik sharoitida dunyoga keladi va uni hatto oddiy suv bilan ham osonlikcha shikastlash mumkin. Yumshoqligi sababli u uzuklarga kamdan-kam holatlarda ko‘z qilib qo‘yiladi, ammo kollektsionerlar va ilm-fan ixlosmandlari uni aynan «ekran» effekti uchun qadrlashadi. Bundan tashqari, uleksit «mushuk ko‘zi effekti»ga ega — muayyan shaklda qirralanganida, uning bo‘ylab yirtqich qorachig‘ini eslatuvchi yorqin yorug‘lik chizig‘i yuguradi.
Qiziqarli tomoni shundaki, zamonaviy texnologiyalar borosilikat oynadan uleksitning sintetik analogini yaratish imkonini berdi va u ko‘pincha zargarlik do‘konlarida sotiladi. Biroq haqiqiy tabiiy «televizion tosh» oddiy tuz qanday qilib murakkab optik asbobga aylanishi mumkinligining noyob namunasi bo‘lib qolmoqda.
