Nima uchun baʼzi tushlar shunchalik yorqinki, deyarli haqiqiydek tuyuladi, boshqalari esa eslab qolish qiyin boʻlgan tartibsiz parchalar boʻlib koʻrinadi? Olimlar bu shaxsiy xususiyatlar, uyqu sifati, ruhiy odatlar va tashqi dunyodagi yirik voqealarning birikmasiga bogʻliq ekanligini aniqlashdi.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Yangiliklar muallifi
Lucca shahridagi IMT Ilgʻor tadqiqotlar maktabi (Italiya) mutaxassislari tushlar shunchaki tasodifiy obrazlar va xayollar toʻplami emasligini aniqlashdi. Ular ham insonlar oʻrtasidagi individual farqlar, ham umuminsoniy tajriba, shu jumladan harbiy nizolar va pandemiyalar, masalan, yaqindagi COVID-19 pandemiyasi kabi ijtimoiy larzalar taʼsirida shakllanadi.
Oʻz tadqiqotida italiyalik olimlar 18 yoshdan 70 yoshgacha boʻlgan 287 kishining 3700 dan ortiq tush tasvirlari va xushyorlik paytidagi hayotiy voqealarni tahlil qilishdi. Ikki hafta davomida tajriba qatnashchilari oʻz tushlari va kunlik kechinmalarini yozib borishdi. Mutaxassislar, shuningdek, tadqiqotda ishtirok etgan har bir kishining uyqu odatlari, shaxsiyat xususiyatlari, kognitiv qobiliyatlari va psixologik xususiyatlari haqida maʼlumot toʻplashdi.
Bunday katta hajmdagi matnlarni tushunish uchun jamoa tabiiy tilni qayta ishlash usullaridan foydalandi — bu katta matn toʻplamlarida maʼnoviy bogʻliqliklar va tuzilmani avtomatik ravishda topishga imkon beruvchi sunʼiy intellekt yoʻnalishidir. Algoritmlar tush tasvirlarida gʻoyalar, obrazlar va soʻzlar bir-biri bilan qanday bogʻlanganini baholadi.
Natijalar shuni koʻrsatdiki, tushlarning mazmuni toʻliq tasodifiy ham, tartibsiz ham emas edi. Tushlar shaxsiy xususiyatlarning murakkab aralashmasini aks ettirdi, jumladan xayolparastlikka moyillik, tushlarga boʻlgan qiziqish va inson qanchalik yaxshi — uzoq va chuqur — uxlaganini. Atrofdagi dunyo voqealari ham odamlarning tushlariga taʼsir koʻrsatdi.
Ishtirokchilarning uygʻoqlik davri tasvirlarini ularning tush hisobotlari bilan solishtirganda, olimlar miya kunduzgi kechinmalarni aynan takrorlamasligini aniqlashdi. Buning oʻrniga tanish tafsilotlar oʻzgaradi: ish joyi, kasalxona yoki sinf xonasi tushda paydo boʻlishi mumkin, ammo aksariyat hollarda ular umuman bogʻliq boʻlmagan joylar, oʻzgaruvchan nuqtai nazarlar yoki nomalum atrof-muhit bilan aralashib ketadi. Inson hayotining turli qismlari yagona yorqin sahnaga birikadi.
Tushlarning oʻzgarish usuli insondan insonga farq qilardi. Uygʻoqlikda xayol surishga moyil boʻlgan odamlar voqealar sahnalar oʻrtasida tez sakraydigan yanada uzuq-yuluq tushlarni tasvirlashdi. Tushlarga katta ahamiyat bergan ishtirokchilar esa kuchli pertseptiv tafsilotlarga ega boʻlgan yanada boy va chuqur kechinmalar haqida gapirib berishdi.
COVID-19 lokdauni paytida toʻplangan tushlar tahlili yanada kuchli emotsiyalarni va cheklovlar, gʻovlar hamda yopiqlik haqida koʻproq eslatmalarni aniqladi. Vaqt oʻtishi bilan bu patternlar kamroq sezilarli boʻlib bordi, bu esa stressli voqealarga psixologik moslashishdan dalolat beradi.
«Ishimiz natijalari shuni koʻrsatadiki, tushlar shunchaki oʻtmish tajribasining aks etishi emas, balki biz kimmiz va nimani boshdan kechirayotganimiz bilan shakllanadigan dinamik jarayondir», — deb tushuntiradi tadqiqotning yetakchi muallifi Valentina Elche. Bundan tashqari, ish mualliflari SI (sunʼiy intellekt)dan foydalanish ilgari ilgʻash qiyin boʻlgan qonuniyatlarni koʻrishga imkon berganini taʼkidlashdi. Bunday usullar shuur, xotira, emotsiyalar va ruhiy salomatlikni yanada keng koʻlamli va aniqroq tadqiq qilishga imkon beradi.
Avvalroq olimlar biz uygʻoq boʻlganimizda ham tush koʻrishimiz mumkinligini aniqlashgan edi.
