Taxminan 25 ming yil oldin (ya’ni muzlik maksimali davrida) qirilib ketgan g’or ayiqlarining nafas olish tizimi iqlim o’zgarishlariga moslashgan edi, bu ularni yo’qolib ketishdan saqlab qolmadi.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Olimlar buning sabablarini ham yo’q bo’lib ketgan, ham hozirda yashab kelayotgan va salomat bo’lgan, qutb ayiqlaridan tortib tropik bambuk ayiqlarigacha bo’lgan yuzdan ortiq ayiq bosh suyagini tahlil qilish orqali o’rganishdi.
Taqqoslash uchun: o’lchamlari bo’yicha kichik g’or ayiqlari zamonaviy qo’ng’ir ayiqlarga teng keladi, yiriklari esa balandligi 2,8 metrgacha yetishi va vazni roppa-rosa 800 kilogramm kelishi mumkin edi, xuddi zamonaviy kadyak kabi — bu ayiqlar qo’ng’ir ayiqlar orasida eng yirigi hisoblanadi va faqat Alyaskaning janubiy qirg’og’ida uchraydi (ulardan eng qudratlisining vazni 780 kilo kelgan).
«To’rt yil davomida biz so’nggi pleystotsen davriga oid g’or ayiqlarining qazilmalarda topilgan bosh suyaklari va ularning tomogrammalari bilan ishladik, ularning zamonaviy qarindoshlari bosh suyaklarini o’lchadik, g’or ayiqlarining ekologiyasi haqida xulosa chiqarish va iqlim nafas olish tizimining bir qismiga — suyakli tanglay shakli va ichki burun teshiklariga ta’sir qilgan-qilmaganini tushunish uchun adabiyotlar hamda statistikani yig’dik», — deb tushuntirdi UrXU gumanitar tadqiqotlarda tabiiy-ilmiy usullar laboratoriyasining katta ilmiy xodimi Anton Kochnev.
Sovuq sharoitda nafas olish tuzilmalari issiqlik va namlikni saqlashni yaxshilash uchun o’zgaradi. Tahlillar shuni ko’rsatdiki, o’rganilgan barcha turlar orasida ikkita g’or ayig’ida — Ursus kanivetz va Ursus rossicus’da — bu o’zgarishlar eng sezilarli bo’lgan: qattiq tanglay uzun va tor bo’lib qolgan (odamlarda ham, aytmoqchi, shunga o’xshash moslashuvlar aniqlangan).
Ya’ni ayiqlar muzdek havoni bemalol nafasga olishi mumkin edi. Unda nima uchun qirilib ketishgan? Olimlarning fikricha, sabab — ozuqa bazasida: tishlardagi izotoplar va mikromasofalar orqali ma’lumki, g’or ayiqlari ularning har qanday ovqatdan hazar qilmaydigan avlodlaridan farqli o’laroq, qat’iy vegetariyan bo’lishgan — qishdan omon chiqish vazifasi turganda har qanday yegulik ishga tushadi.
«Ehtimol, ular pleystotsen davridagi uzoq davom etgan qishki uyqu paytida omon qolish uchun zarur bo’lgan yog’ miqdorini toplay olishmagan. Bundan tashqari, qishning davomiyligi oshgani sababli — biz esa ayiqlar qishki uyqu paytida tug’ishini eslaymiz — ayiq bolalarining o’limi ham ortgan», — deb tushuntiradi Kochnev.
Qo’ng’ir ayiqlar esa, aytmoqchi, ular ham muzlik davrida yashashgan, universal parhezga amal qilishgan va bugungi kungacha saqlanib qolishgan.
