Biz har kuni o’nlab qarorlar qabul qilamiz: tushlikka nima yeyish, qaysi filmni tomosha qilish, ta’tilga qayerga borish. Ammo, agar eng ahamiyatsiz tanlov ham shunchaki stress emas, balki irodani butunlay falaj qilib qo’yadigan haqiqiy, muzlatib qo’yuvchi vahimani keltirib chiqarsa-chi? Gap decidofobiya — hayotni cheksiz berk ko’chaga aylantiradigan, kam ma’lum bo’lgan, ammo vayronkor buzilish haqida ketmoqda.
Manba: — «Factodrom.com»
Decidofobiya (lotincha decido – «hal qilaman» va yunoncha phobia – «qo’rquv» so’zlaridan) — bu qaror qabul qilishdan irratsional va kuchli qo’rqishdir. Ushbu buzilishdan aziyat chekuvchi inson nafaqat muhim hayotiy qadamlar (ish joyini o’zgartirish, turmush qurish va h.k.) oldida, balki eng oddiy, kundalik tanlovlar oldida ham xavotir va jismoniy noqulaylikni his qiladi. Bu fobiya oddiy qat’iyatsizlik yoki prokrastinatsiyadan ancha chuqurroqdir. Decidofob uchun qaror qabul qilish jarayonining o’zi halokatli, tuzatib bo’lmas oqibatlarga olib kelishi mumkin bo’lgan bevosita tahdid kabi seziladi.
Ushbu fobiyaning asosi perfektsionizm va mas’uliyatdan qo’rqishda yotadi. Inson faqat bitta «mutlaqo to’g’ri» tanlov mavjudligiga va uni aniqlashdagi har qanday xato keyingi muvaffaqiyatsizlik uchun uni shaxsan javobgar qilishiga ishonadi. Xato qilishdan qo’rqish shu qadar kuchliki, umuman harakat qilmaslik osonroq tuyuladi. Natijada, decidofoblar ko’pincha barcha qarorlarni atrofdagilar — ota-onalar, sheriklar, do’stlar zimmasiga yuklaydilar yoki hatto goroskoplarga ko’r-ko’rona ergashish yoki qur’a tashlash kabi mantiqsiz usullarga murojaat qiladilar.
Psixologlar ushbu qo’rquvning rivojlanishiga yordam beruvchi bir necha asosiy omillarni ajratib ko’rsatishadi. Birinchidan, bu o’tmishda qaror qabul qilish bilan bog’liq travmatik tajriba bo’lishi mumkin. Ikkinchidan, tarbiya katta rol o’ynaydi: agar bolalikda bolaga hech qanday tanlov erkinligi berilmagan bo’lsa, qattiq nazorat qilingan va zarracha xato uchun jazolangan bo’lsa, uning miyasi muxtoriyat xavfga teng degan patternni (andozani) shakllantiradi.
Baxtga ko’ra, decidofobiya davolashga yaxshi beriladi va bu yerdagi asosiy vosita — kognitiv-xulq-atvor terapiyasidir. Terapiya «qaror» va «halokat» o’rtasidagi irratsional bog’liqlikni yo’q qilishga qaratilgan. Bemorga asta-sekin kichik, past xavfli qarorlarni qabul qilish, so’ngra ushbu jarayonda yuzaga keladigan salbiy fikrlar bilan ishlash o’rgatiladi. Maqsad — ko’pgina qarorlarning oqibatlari qaytariluvchan ekanligini, xato esa hukm emas, balki ta’limning bir qismi ekanligini ko’rsatishdir. Ba’zida umumiy xavotirni bartaraf etish uchun qo’llab-quvvatlovchi chora sifatida dori vositalaridan foydalaniladi.
Decidofobiyani davolash — bu nafaqat qo’rquvdan xalos bo’lish, balki o’z hayoti ustidan nazoratni qaytarishdir. Asta-sekin inson o’z mulohazalariga ishonishni va hatto noto’g’ri tanlov ham har qanday oldinga harakatni to’xtatib qo’yadigan iroda falajidan ko’ra yaxshiroq ekanligini tushunishni o’rganadi.
