Kuz mavsumida inson organizmi tashqi muhitdagi o‘zgarishlarga sezgir bo‘ladi. Kunning qisqarishi, harorat o‘zgarishi va quyosh nurining kamayishi metabolizm, gormonal muvozanat hamda immun tizimiga ta’sir qiladi. Shuning uchun ham bu davrda vitamin va minerallarga bo‘lgan ehtiyoj ortadi.
— Manba: «Daryo» nashri.
Quyida kuz faslida organizm uchun eng zarur bo‘lgan vitamin va minerallar haqida batafsil ma’lumot beriladi.Nega aynan kuzda vitamin tanqisligi ko‘payadi?
Kunduzgi soatlarning qisqarishi serotonin va melatonin ishlab chiqarilishiga ta’sir qilib, uyqu sifati, kayfiyat va energiya darajasini pasaytiradi. Quyosh nuri kamaygani sayin D vitamini miqdori ham tushib ketadi. Shuningdek, yozgi sabzavot va mevalar tugagani uchun insonlar ratsioni o‘zgaradi, oziq-ovqatlardagi tabiiy va foydali elementlar hamda antioksidantlar kamayadi.
Kuzgi ovqatlanish tartibining asosiy tamoyillari
Foto: iStock
Sog‘lom ovqatlanish kuzda tanani qo‘llab-quvvatlashning asosiy manbai hisoblanadi. Yozgi rezavorlar o‘rnini quyidagi mahsulotlar to‘ldirishi mumkin:
• C vitamini manbalari: sitrus mevalar, na’matak, chakanda (oblepixa), tuzlangan karam, shuningdek, muzlatilgan rezavorlar (qora smorodina, brusnika, ko‘k rezavorlar). Bu mahsulotlar immunitetni mustahkamlaydi va temir moddasining o‘zlashtirilishini yaxshilaydi.
• Magniy va B guruhi vitaminlari: butun donli yormalar, dukkaklilar, yong‘oqlar, qovoq va zig‘ir urug‘i, ko‘katlar. Ularni iliq taomlar — pyureli sho‘rva, dimlama kabilar bilan birga iste’mol qilish foydali.
• Omega-3 va sink: losos, skumbriya, sardina kabi yog‘li baliqlar, dengiz mahsulotlari, chia urug‘i va zig‘ir yog‘i. Bu moddalar qon tomirlar, miya faoliyati va teri salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi.
Qaysi vitamin va minerallarga bo‘lgan ehtiyoj kuzda ortadi?
Foto: iStock
Vitamin va minerallarni asosan ovqatdan olish tavsiya etiladi. Ammo agar ratsion yetarli bo‘lmasa, biologik faol qo‘shimchalar yordamga keladi. Muhimi, ularni shifokor tavsiyasi asosida va me’yordan oshirmagan holda iste’mol qilish lozim.• D vitamini — immunitet va kayfiyat uchun;• B guruhi vitaminlari — asab tizimi va miya faoliyati uchun;• C vitamini — immunitetni mustahkamlash va temirni o‘zlashtirish uchun;• Magniy — stressni kamaytiradi, uyquni yaxshilaydi;• Sink — teri salomatligi va infeksiyalarga qarshilik uchun;
• Omega-3 yog‘ kislotalari — yurak, miya va kayfiyatni yaxshilash uchun.
Vitaminlarni muntazam va bir xil vaqtda qabul qilish kerak. Yog‘da eriydigan vitaminlar (D, Omega-3) ovqat bilan, suvda eriydiganlari (C va B guruhi vitaminlari) esa kun davomida bo‘lib ichiladi. Ularni ortiqcha aralashtirish tavsiya etilmaydi, chunki bu ularning samaradorligini kamaytiradi.Vitamin va minerallar qo‘shimchalari yordamchi vosita bo‘lib, ular sog‘lom uyqu, jismoniy faollik va asab tizimini parvarish qilish bilan uyg‘unlikda samara beradi. Kunduzgi sayr, iliq va foydali ovqatlar hamda yetarli miqdorda suv ichish kuzda quvvatni yo‘qotmaslikka yordam beradi.
