Yurak — inson hayotining eng muhim “motori”. U bir lahza ham to‘xtamasdan ishlaydi va butun umrimiz davomida millionlab, hatto milliardlab marta uradi. Keling, tanamizning asosiy a’zosi bo‘lgan yurak haqida siz bilmagan 10 ta hayratlanarli faktni ko‘rib chiqamiz.
— Manba: «Daryo» nashri.
Hayotning aql bovar qilmas motori: raqamlar va inson qalbining sirlari
Bir daqiqada 75 marta ritmini asos qilib olamiz (katta odam uchun tinch holatdagi o‘rtacha ko‘rsatkich). Endi hisoblaymiz:
Bir soatda: 75 × 60 = 4500 marta.
Bir sutkada: 4500 × 24 = 108 000 marta.
Bir yilda: 108 000 × 365 ≈ 39 420 000 marta.
75 yoshda: 39 420 000 × 75 = 2 956 500 000 marta
Yurak haqidagi tasavvuringizni o‘zgartirib yuboradigan 10 ta fakt
Energiya
Inson umri davomida yurak shunchalik ko‘p energiya ishlab chiqaradiki, bu kosmik kemani Yerdan Oyga ko‘tarib, xavfsiz qaytib kelishi uchun yetarli bo‘lardi. Uning kundalik ishi 10 tonnali yukni besh qavatli bino balandligiga ko‘tarishga teng.
Ritm
Yurak miyaga bog‘liq bo‘lmagan o‘z ritmida uradi. U o‘ziga xos “mustaqil asab tizimi”ga ega — bu markaziy asab tizimidan faqat umumiy ko‘rsatmalar olib, qisqarish tezligi haqida mustaqil qaror qabul qiladigan neyronlarning murakkab tarmog‘idir.
Yurak urishi
Biz eshitadigan ovoz mushaklar urilishi emas, balki qon oqimini to‘g‘ri yo‘naltiruvchi to‘rtta yuqori aniqlikdagi klapanlarning yopilishidir.
Faqat ko‘krakda emas
Olimlar yurakda ilgari faqat miyaga xos deb hisoblangan maxsus turdagi hujayralar mavjudligini aniqladi. Bu hujayralar hissiyotlarimizga ta’sir qiluvchi gormonlar va neyrotransmitterlarni ishlab chiqara oladi. Aynan shu sababli qo‘rquv, quvonch yoki sevgi tuyg‘usini jismonan aynan ko‘krakda his qilamiz.
Evolyutsiya
Har birimizning homila rivojlanishining dastlabki haftalarida yuragimiz evolyutsiyani takrorlovchi bosqichlardan o‘tadi: dastlab u baliqlarnikiga o‘xshash oddiy naycha ko‘rinishida bo‘ladi, keyin sudralib yuruvchilarniki singari ikki kamerali, so‘ngra amfibiyalarniki kabi uch kamerali va nihoyat to‘rt kamerali inson yuragiga aylanadi.
Shaxsiy “internet”
Yurak asab tizimi shu qadar murakkab va zich joylashganki, uni ko‘pincha “kichik miya” deb atashadi. U taxminan 40 000 ta neyronni o‘z ichiga olib, o‘rganish, eslab qolish va hatto his qilish qobiliyatiga ega.
Tortishish kuchi
Yurakdan aortaga haydalayotgan qon shunday kuch bilan harakatlanadiki, agar arteriya kesilsa, qon oqimi ikkinchi qavat balandligiga ko‘tarilishi mumkin. Yaxshiyamki, qon aylanish tizimimiz yopiq tizimdir.
Uzoq umr xronometri
Hayvonot olamida shunday qonuniyat mavjud: tinch holatda turgan xos yurak urishi qancha tez bo‘lsa, hayot shuncha qisqa bo‘ladi. O‘rtacha urish tezligiga ega inson yuragi umr davomiyligi uchun ideal muvozanatdir.
His qilinadigan tuyg‘u
“Yuragini sindirdi” iborasining tagida tibbiy asos yotadi. Kuchli ruhiy stress yurak mushaklarini vaqtincha karaxt qiladigan va infarktga o‘xshash alomatlarni keltirib chiqaradigan gormonlarning ajralishiga sabab bo‘lishi mumkin. Bu holat “takotsubo kardiomiopatiyasi” deb ataladi.
