Olimlar 2014-yildan 2022-yilgacha bo’lgan statistikani tahlil qildilar.
Manba: « Hi-Tech_Mail.ru ».
Hi-Tech Mail Muallifi
Manba: Freepik
Sun’iy yo’ldosh kuzatuvlari shuni ko’rsatdiki, Yerdagi sun’iy yoritish darajasi o’sishda davom etmoqda. O’rtacha hisobda u yiliga taxminan 2% ga ko’paymoqda. Shu bilan birga, turli mamlakatlarda dinamika farq qiladi: qayerdadir tunlar yorqinroq, qayerdadir esa, aksincha, qorong’uroq bo’lib bormoqda, deb aniqladi Nature jurnalida e’lon qilingan yangi tadqiqot mualliflari.
Xalqaro olimlar jamoasi 2014-yildan 2022-yilgacha bo’lgan davrdagi sun’iy yo’ldosh tasvirlarini o’rgandilar. Ma’lumotlar Suomi NPP, NOAA-20 va NOAA-21 sun’iy yo’ldoshlari tomonidan tungi soatlarda — mahalliy vaqt bilan soat 1 dan 4 gacha yig’ilgan. Har bir piksel taxminan 0,5 kvadrat kilometr maydonni qamrab olgan. Bunda faqat sun’iy yorug’lik hisobga olingan — Oy yoki qutb yog’dusi kabi tabiiy manbalar tahlildan chiqarib tashlangan.
Ish mualliflari avvalgi tadqiqotlarga qaraganda aniqroq ma’lumotlardan foydalanganliklarini ta’kidladilar. Xususan, tahlil har kuni yig’iladigan yuqori aniqlikdagi tasvirlarga asoslangan. Ilgari olimlar o’rtacha oylik ko’rsatkichlarga tayangan edilar, buning natijasida o’zgarishlarning bir qismi silliqlashib ketishi mumkin edi. Bundan tashqari, olimlar sun’iy yo’ldoshning kuzatish burchagini hisobga oladigan maxsus algoritmni qo’lladilar. Ma’lum bo’lishicha, turar-joy hududlari burchak ostida suratga olinganda yorqinroq ko’rinadi, zich shahar markazlari esa — aksincha.
Manba: Freepik
Olimlar ta’kidlashicha, sun’iy yorug’likning umumiy yorqinligi taxminan 16% ga oshgan. Biroq, o’sish notekis bo’lib chiqdi: ayrim hududlarda yoritilganlik 34% gacha oshgan bo’lsa, boshqalarida 18% ga kamaygan. Global «yorqinlashuv»ga asosiy hissani Xitoy va Hindiston qo’shdi. Mutaxassislarning so’zlariga ko’ra, bu shaharlarning faol rivojlanishi, infratuzilma qurilishi va turar-joy hududlarining kengayishi bilan bog’liq. Shu bilan birga, qator rivojlangan davlatlar teskari tendensiyani ko’rsatdi. Olimlar buni svetodiodli yoritishga o’tish va yorug’lik ifloslanishini kamaytirish choralari bilan bog’lamoqdalar.
Ma’lumotlar ko’rsatishicha, Yevropada tungi yoritilganlik o’rtacha taxminan 4% ga kamaygan. Shu bilan birga, ayrim mamlakatlar ichida turli yo’nalishdagi o’zgarishlar kuzatilmoqda. Masalan, Germaniyada ba’zi hududlarda yorqinlik deyarli 9% ga oshgan, boshqalarida esa — xuddi shunday ko’rsatkichga kamaygan. Natijada mamlakat bo’yicha umumiy ko’rsatkich deyarli o’zgarishsiz qolgan. Fransiyada sezilarli pasayish kuzatilmoqda — u yerda ko’plab shaharlar elektr energiyasini tejash va atrof-muhitga ta’sirni kamaytirish uchun tungi soatlarda ko’cha yoritishni qisqartirmoqda.
Olimlar qo’shimcha qilishicha, yorug’lik ifloslanishi tabiiy ekotizimlarga salbiy ta’sir ko’rsatadi. Bundan tashqari, sun’iy yoritish — tungi vaqtda energiyaning asosiy iste’molchisidir. Ekspertlar atrof-muhitga zarar yetkazishi mumkin bo’lgan omillar qanday o’zgarayotganini tushunish zarurligini ta’kidlamoqdalar.
Avvalroq olim Xeops piramidasi qurilishi sirini ochgan edi.
