Amerikalik tadqiqotchi va ovoz operatori Jyeff Rays Yuta shtatidagi ulkan klonal koʻp yillik daraxtzorda (koʻk terakzor) Pando ildiz tizimidan tarqalayotgan akustik tebranishlarni yozib oldi. Ushbu Pando — Yerdagi eng yirik tirik organizm deb tan olingan. Tajriba materiallari Amerika Akustika Jamiyatining (ASA) yillik yigʻilishida taqdim etildi.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Pando qariyb 43 gektar maydonni egallaydi va yagona, tarmoqlangan ildiz tizimi bilan bogʻlangan taxminan 47 000 ta genetik jihatdan bir xil terak tanasidan iborat. Organizmdagi umumiy massa taxminan 6 000 metrik tonnaga baholanmoqda — bu maʼlum boʻlgan har qanday boshqa tirik mavjudotnikidan koʻproq. Pandoning yoshi, turli hisob-kitoblarga koʻra, taxminan 12 000 yilni tashkil etadi.
Tajriba uchun Rays momaqaldiroq paytida gidrofonni — suv osti mikrofonini — daraxt ildizining ochiq qismiga tushirdi. Yozuvlarda yomgʻir paytida ildizlar orqali tarqaladigan past chastotali gʻuvullashlar va tebranishlar qayd etilgan. Tadqiqotchining fikriga koʻra, bu tovushlar ildiz tizimining mexanik taʼsirlarga boʻlgan munosabatini aks ettirishi mumkin: yomgʻir tomchilarining barglar va shoxlarga urilishi, sizot suvlari bosimining oʻzgarishi yoki jala paytida ildiz tarmogʻi ichida namlikning qayta taqsimlanishi.
Bu Pandoning akustik faolligini tinglash boʻyicha birinchi hujjatlashtirilgan tajribadir. Olimlar yozuvlarni talqin qilish kelgusi tadqiqotlarni talab qilishini taʼkidlamoqdalar: hozircha qayd etilgan gʻuvullash faqat tashqi taʼsirlarga mexanik javobmi yoki organizmning holati toʻgʻrisida biologik ahamiyatga ega maʼlumotni tashiydimi, buni aniqlash imkoni boʻlmadi.
Pando Yuta shtatining markaziy qismidagi Fishleyk milliy oʻrmonida joylashgan. Chorva mollarining haddan tashqari koʻp boqilishi va yosh novdalarning siqib chiqarilishi sababli, koloniyadagi daraxtlar soni asta-sekin kamayib bormoqda, bu esa ekologlarning ushbu noyob organizmning uzoq muddat omon qolishi borasida xavotirlanishiga sabab boʻlmoqda.
Tirik organizmlarning akustikasi — nisbatan yosh tadqiqot sohasidir. Olimlar qurgʻoqchilik paytida daraxtlar chiqaradigan tovushlarni allaqachon qayd etishgan: ksilema tomirlarida ultratovush diapazonida kavitatsiya chertishlari paydo boʻladi. Biroq Pandoning koʻlami — 43 gektar maydonga ega yagona ildiz tarmogʻi — oʻsimlik tizimlaridagi akustik jarayonlarni oʻrganish uchun tubdan yangi imkoniyatlarni ochadi.
Jyeff Rays tuproqdagi suv muvozanati va daraxtlarning fiziologik holatiga qarab organizmning akustik profili oʻzgarishini aniqlash uchun turli fasllarda va turli ob-havo sharoitlarida tajribalarni davom ettirish niyatida. Olingan maʼlumotlar kelajakda yirik klonal organizmlarning salomatligini kuzatishning yangi usuliga aylanishi mumkin.
