Skelet organizmda ko’plab vazifalarni bajaradi: u nafaqat mushaklar va ichki organlarni qo’llab-quvvatlaydi, tanamizga shakl beradi va fazoda harakatlanish imkonini beradi, balki qon hujayralarini ishlab chiqaradi hamda kaltsiy «banki» bo’lib xizmat qiladi. Olimlar suyaklar yana qarilikni munosib o’tkazishga yordam beradigan kimyoviy fabrika sifatida ham ishlashini aniqladilar.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Yangiliklar muallifi
Guanchjou shahridagi Janubiy tibbiyot universiteti mutaxassislari mexanik ta’sirni qabul qiluvchi suyak to’qimasi hujayralari – osteotsitlarni o’rganishdi. Buning uchun hujayralar bosimga sezgir bo’lgan PIEZO1 oqsil kanalidan foydalanadi. Yosh o’tishi bilan uning darajasi ham odamlar, ham sichqonlarda pasayib boradi. Olimlar kattalashgan sichqonlarning osteotsitlaridagi ushbu kanalni kimyoviy yo’l bilan vayron qilganda, butun organizmda, jumladan, miya, jigar, mushak to’qimalarida qarish jarayonlari tezlashdi. Shu bilan birga, o’rtacha umr ko’rish davomiyligi urg’ochilarda taxminan 11 foizga va erkaklarda 13 foizga qisqardi.
Shunda mualliflar tadqiqotning aks ta’sirini tekshirishga qaror qilishdi: agar PIEZO1 kanalini rag’batlantirgan holda suyaklarga muntazam ravishda yuklama berilsa-chi? Buning uchun olimlar narkoz ostidagi sichqonlarning katta boldir suyagiga ritmik, lekin yengil bosim o’tkazadigan maxsus qurilmadan foydalanishdi. Bunday ta’sir seanslari hayvonlar 20 oylik bo’lganida, ya’ni sichqonlar o’lchovi bo’yicha qari bo’lganida boshlandi. O’rtacha umr ko’rish davomiyligi o’rtacha 9,4 foizga yoki taxminan 80 kunga oshdi. Sichqonlar kuchliroq bo’lib, harakatlarni yaxshiroq muvofiqlashtirdi va xotira testlarining uddasidan chiqdi. Ularda qondagi qand miqdorini tartibga solish va suyaklar tuzilishi yaxshilandi, bir nechta organlarda yallig’lanish hamda hujayrali qarish belgilari kamaydi, shuningdek, yoshga doir immunitet, jumladan, suyak ko’migining qon yaratuvchi to’qimasi yosh holatiga yaqinlashdi.
«Mashq qilgan» sichqonlarning boshqa qari hayvonlarga quyilgan plazmasi shunga o’xshash foyda keltirdi, demak, bu ta’sir uchun qonda aylanib yuruvchi moddalar javobgardir. Olimlarning taxmin qilishicha, ana shunday moddalardan biri o’zining himoya xususiyatlari bilan mashhur bo’lgan PEDF oqsilidir. Suyaklarga yuklama tushishi qonda uning darajasini oshirdi, mazkur oqsilning yuborilishi esa qari sichqonlarning qarish belgilarini kamaytirib, jismoniy va kognitiv ko’rsatkichlarini yaxshiladi.
Tadqiqot sichqonlarda o’tkazildi va uning natijalarini odamlarga ehtiyotkorlik bilan tatbiq etish lozim. Insonlarda ham yosh o’tishi bilan qondagi PEDF darajasi sezilarli darajada pasayadi, buning ustiga laboratoriya sharoitlarida ushbu oqsilning inson tog’ayiga himoya ta’siri allaqachon isbotlangan. Ammo qonda ushbu oqsil darajasining oshishi insonni yoshartiradi deb hali aytib bo’lmaydi. Shunga qaramay, har holda, organizmga o’rtacha jismoniy yuklamalar – sayr qilish, suzish, kuch mashqlari foyda keltirishi haqida olimlar allaqachon bilishadi.
Tadqiqot natijalari faol hayot tarzining, ayniqsa keksayganda, yana bir dalili bo’lib xizmat qildi. Va agar shu paytgacha faollik birinchi navbatda mushaklar uchun foydali deb hisoblangan bo’lsa, endi suyaklar ham organizm yoshligini saqlab qolishda rol o’ynashi mumkinligini bilamiz.
Avvalroq olimlar jismoniy mashqlar mushaklar qarishini qanday qilib ortga qaytarishini aniqlashgandi.
