Tinch okeanidagi Buyuk axlat maydoni akvatoriyasi ko’k-yashil spektr qismida sezilarli darajada yorishdi.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Hi-Tech Mail muallifi
Norvegiyadagi Bergen universiteti olimlari Tinch okeanidagi Buyuk axlat maydoni hududidagi suv yigirma yillik kuzatuvlar davomida spektrning ko’k-yashil qismida sezilarli darajada yorqinroq bo’lganini aniqladilar va ular asosiy gumonlanuvchi sifatida mikroplastikni ko’rsatmoqdalar. Tadqiqotchilar o’z xulosalarini Communications Earth & Environment jurnalida chop etishdi va bu suvning muayyan soyasini faqat suvo’tlar kabi odatiy omillar bilan emas, aynan plastik chiqindilar bilan bog’laydigan birinchi ishdir.
Mikroplastik ko’rinadigan yorug’likni deyarli yutmaydi, lekin uni samarali ravishda sochadi va nurlarning bir qismi sirtga qaytib qaytadi. Laboratoriya tajribalarida bunday sochiluvchanlik taxminan 490 nanometr (nm) to’lqin uzunligida, ya’ni ko’k va yashil ranglar chegarasida ayniqsa kuchli bo’lib chiqdi. Jamoa ushbu qonuniyatni 2002-2022 yillar uchun sun’iy yo’ldosh ma’lumotlarining uchta mustaqil arxivida, shu jumladan NASA Aqua sun’iy yo’ldoshidagi MODIS qurilmasida tekshirdi va har uchala to’plam axlat maydoni hududida suvning bir xil yorishishini ko’rsatdi.
Keyin tadqiqotchilar mingta kompyuter simulyatsiyasini o’tkazishdi. Ularning beshyuztasida faqat suvning tabiiy parametrlari, masalan, fitoplankton miqdori o’zgartirildi va kerakli ko’k-yashil javob reaksiyasi holatlarning bor-yo’g’i 3 %ida paydo bo’ldi. Qolgan beshyuztasiga mikroplastik qo’shildi va ulush 13% gacha, ya’ni to’rt baravardan ko’proqqa oshdi. Jamoa hisob-kitoblariga ko’ra, 490 nm da sezilarli effektni o’lchami taxminan 300 mkm bo’lgan zarrachalarning 5 mg/m³ miqdoridayoq beradi, ushbu hududdagi suvning haqiqiy namunalarida esa mikroplastikning yirik fragmentlari 17 mg/m³ dan ko’proq topilgan.
The Ocean Cleanup tashkiloti bahosiga ko’ra, Buyuk Tinch okeani axlat maydoni taxminan 1,6 mln km² maydondagi akvatoriyada umumiy vazni taxminan 100 ming tonna bo’lgan 1,8 trln ga yaqin plastik bo’laklarini o’z ichiga oladi va tashkilot ma’lumotlariga ko’ra, bu fragmentlarning katta qismi aynan mikroplastikdir.
Ish mualliflari sun’iy yo’ldosh signali o’z-o’zidan sababni isbotlamasligini, balki faqat u bilan mos kelishini va shunga o’xshash effektni dengiz ekotizimlarining qayta qurilishi berishi mumkinligini ochiqchasiga tan olishadi. Masalan, NASA mutaxassislari hozirgi El-Ninyo Tinch okeanining ekvatorida sovuq suvlarning ko’tarilishini qanday bosishini qayd etishdi, buning sababi fitoplankton miqdori kamayadi va suv hech qanday plastiksiz rangini o’zgartiradi.
Boshqa olimlar guruhi yana bir xalaqit beruvchi manbani topdi: suzuvchi chiqindilarni qoplaydigan bioplyonka o’zi suv rangi haqidagi sun’iy yo’ldosh signalini buzishi mumkin. Shuning uchun Bergen olimlari bundan buyon yangi modellar emas, balki axlat maydoni hududida mikroplastik konsentratsiyasini to’g’ridan-to’g’ri o’lchashlar kerak deb hisoblashadi, bunday ekspeditsiya esa qimmatga tushadi va texnik jihatdan murakkab bo’ladi.
Oldinroq biz suv betidan mikroplastik yig’ish uchun sinovdan o’tkazilayotgan shilliqqurt ko’rinishidagi robot haqida yozgan edik.
