Uzoq vaqt hushyor turgandan keyin xotirani yaxshilash va miyaning alohida qismlarini tiklash — uyqusiz ham mumkin ekan.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Medisondagi Viskonsin universiteti olimlari uyquning tiklovchi effektlarining bir qismini hushyor turgan sichqonlarda qayta tiklash mumkinligini ko‘rsatishdi. Tajribada ular miya po‘stlog‘ida sun’iy ravishda chuqur uyquning sekin to‘lqinli fazasiga o‘xshash faollikni keltirib chiqarishga muvaffaq bo‘lishdi va bu xotirani yaxshilab, charchoq belgilarini kamaytirdi.
Nature Neuroscience jurnalida chop etilgan tadqiqot sinaptik gomeostaz — uyqu paytida miya neyron aloqalarini «qayta sozlaydigan» jarayon g‘oyasiga asoslangan. NREM-uyquda (sekin uyqu fazasida) asab tizimi muhim aloqalarni mustahkamlaydi va ortiqchalarini kuchsizlantiradi, deb hisoblanadi, bu esa xotiraga va umumiy tiklanishga yordam beradi.
Uxlashsiz ham shunga o‘xshash jarayonlarni ishga tushirish mumkinligini tekshirish uchun olimlar sichqonlarni genetik jihatdan modifikatsiya qilishdi va ularning neyronlari faolligini yorug‘lik yordamida boshqarishni o‘rganishdi. So‘ngra ular hayvonlar hushyor turgan vaqtda miya po‘stlog‘ining bir sohasida sekin to‘lqinli faollikni qayta hosil qilishdi. Ushbu hudud muolajadan keyin, odatda uzoq vaqt hushyor turgandan keyin bo‘ladigan holatga qaraganda kamroq charchagan bo‘lib ko‘rindi.
Mualliflar, shuningdek, bunday stimulyatsiya kognitiv funksiyalarga ta’sir qiladimi yoki yo‘qligini ham tekshirishdi. Uyqusiz o‘tgan davrdan keyin sichqonlarga yangi muhitni aniqlash bo‘yicha vazifa taklif qilindi va sun’iy ravishda keltirib chiqarilgan «uyqu» faolligiga ega hayvonlar buni yaxshiroq uddalashdi. Bu lokal stimulyatsiya xotira va miya ish qobiliyatining bir qismini saqlab qolishga yordam berganidan dalolat beradi.
Hozircha gap faqat hayvonlar haqida ketmoqda va tadqiqotchilarning o‘zlari bu texnologiya to‘liq uyquning o‘rnini bosa olmasligini ta’kidlashmoqda. Kelajakda jamoa odamlarda ham noinvaziv yondashuvlar, masalan, transkranial elektr stimulyatsiyasi yordamida shunga o‘xshash natijaga erishish mumkinmi yoki yo‘qligini tushunishni xohlaydi.
