Koronavirusdan keyin uzoq vaqt saqlanib qoladigan charchoq, xotira susayishi va motivatsiya yo‘qolishining sababi miyada bo‘lishi mumkin. Kanadalik olimlar postkovid sindromi kuzatilgan bemorlarda dofamin bilan bog‘liq nerv uchlari sog‘lom odamlarga qaraganda 16–20 foizga kamligini aniqladi.
— Манба: «Daryo» нашри.
Kanadalik olimlar postkovid sindromidan aziyat chekayotgan insonlar miyasida dofamin bilan bog‘liq nerv uchlari sog‘lom odamlarga qaraganda 16–20 foizga kamligini aniqladi. Dofamin motivatsiya, harakat va xotira kabi muhim funksiyalarda ishtirok etadi. Tadqiqotchilarning fikricha, ushbu o‘zgarishlar postkovid bilan bog‘liq charchoq, harakatlarning sekinlashishi va xotira muammolarini tushuntirishga yordam berishi mumkin.
Toronto shahridagi Tobelik va ruhiy salomatlik markazi olimlari o‘tkazgan tadqiqot natijalari eBioMedicine jurnalida e’lon qilindi. Tadqiqotga Miya salomatligini vizualizatsiya qilish markazining yetakchi ilmiy xodimi, Canada Research Chair unvoni sohibi Jeffri Meyer rahbarlik qildi.
Tadqiqotda postkovid sindromi va sezilarli neyropsixiatrik alomatlari bo‘lgan 24 nafar katta yoshli bemor hamda ular bilan yoshi bir xil bo‘lgan 24 nafar sog‘lom ko‘ngilli ishtirok etdi.
Postkovid sindromi — koronavirus infeksiyasidan keyin alomatlar kamida uch oy davomida saqlanib qoladigan holat.
Tadqiqot mualliflarining baholashicha, bu sindrom dunyo aholisining qariyb 5 foizida, jumladan, Kanadada taxminan 2 million kishida uchraydi.
Olimlar ishtirokchilarning miyasini pozitron-emission tomografiya (PET) yordamida tekshirdi. Bu usul organizmdagi ayrim biologik jarayonlarni maxsus moddalar yordamida tasvirlash imkonini beradi. Tadqiqotchilar VMAT2 deb ataladigan oqsil miqdorini o‘lchadi. Ushbu oqsil dofaminni nerv hujayralarining uchlarida saqlashda ishtirok etadi. Uning miqdori dofamin ishlab chiqaruvchi nerv hujayralari uchlarining holatini baholash uchun ishlatiladi.
Natijalar postkovid sindromi kuzatilgan bemorlarda miyaning yo‘l-yo‘l tana deb ataladigan qismida VMAT2 markeri miqdori sog‘lom ishtirokchilarga qaraganda 16–20 foizga kam ekanini ko‘rsatdi. Yo‘l-yo‘l tana miya faoliyatining muhim qismi bo‘lib, harakatlarni boshqarish, motivatsiya va xotira bilan bog‘liq jarayonlarda qatnashadi.
Marker miqdorining kamayishi ushbu tuzilmaning uchta asosiy qismida ham kuzatildi. Motivatsiya bilan bog‘liq ventral striatumda markerning ko‘proq kamayishi motivatsiyaning kuchliroq pasayishi bilan mos kelgan. Harakatlarni boshqarishda ishtirok etadigan dorsal qismdagi o‘zgarishlar harakatlarning sekinlashishi, xotira jarayonlarida qatnashadigan dumli yadrodagi o‘zgarishlar esa xotira bilan bog‘liq shikoyatlar bilan bog‘langan.
Tadqiqot rahbari Jeffri Meyerning ta’kidlashicha, natijalar postkovid sindromi dofamin ishlab chiqaruvchi nerv hujayralarining uchlari zararlanishi yoki kamayishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Dofamin tizimidagi o‘zgarishlar motivatsiyaning pasayishi va harakatlarning sustlashishiga aloqador bo‘lishi mumkin.
Shu bilan birga, olimlar natijalarni ehtiyotkorlik bilan talqin qilish zarurligini ta’kidlamoqda. Tadqiqotda atigi 48 kishi qatnashgan va bemorlar orasidan, asosan, sezilarli neyropsixiatrik alomatlari bo‘lganlar tanlab olingan. Shu sababli natijalarni postkovid sindromi kuzatiladigan barcha insonlarga birdek tatbiq etib bo‘lmaydi. Bundan tashqari, tadqiqot dofamin bilan bog‘liq o‘zgarishlar va postkovid alomatlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatgan bo‘lsa-da, bu o‘zgarishlarga bevosita koronavirus sabab bo‘lganini uzil-kesil isbotlamaydi.
Tadqiqotchilar kelgusida dofamin tizimiga ta’sir qiluvchi dorilar postkovid sindromining ayrim alomatlarini yengillashtira olishini tekshirishni taklif qilmoqda. Hozirda Tobelik va ruhiy salomatlik markazi University Health Network bilan hamkorlikda xotira va motivatsiya muammolari hamda charchoqni kamaytirishga qaratilgan klinik sinovlarni tayyorlamoqda. Biroq bunday preparatlarning postkovid sindromini davolashdagi samaradorligi hali qo‘shimcha tadqiqotlarda tasdiqlanishi kerak.
