Ba’zan uzoq davom etgan issiq yoki qurg’oqchilikdan so’ng, havo o’ziga xos tarovat kasb etadi – u bir vaqtning o’zida ham tetiklantiruvchi, ham tuproq isi anqiydigan, ko’katlar ifori bilan yo’g’rilgan bo’lib, soflik va yangilanish hissini uyg’otadi. Uning o’z nomi bor — petrikor — va bu nomning ortida tabiat hamda mikroblar hayoti bilan chambarchas bog’liq bo’lgan butun bir kimyoviy tarix yotadi.
Источник: — «Factodrom.com»
«Petrikor» — yunoncha «petra» (tosh) va «ichor» (xudolarning tomirlarida oquvchi suyuqlik) so’zlaridan kelib chiqqan atama. Ammo bu noyob iforni nima hosil qiladi va nima uchun u hissiyotlarimizga bunchalik chuqur ta’sir ko’rsatadi?
Yomg’irning ilk tomchilari qurib qolgan tuproqqa tushganda, butun bir kimyoviy reaksiyalar silsilasi ishga tushadi. Yerning yuqori qatlamlarida alohida tuproq bakteriyalari — aktinomitsetlar yashaydi. Qurg’oqchilik davrida ular atrof-muhitda organik molekulalarni to’playdi, ular orasida geosmin ham bor — bu to’yingan nam-tuproq iforini yaratuvchi moddadir. Bizning hid bilish qobiliyatimiz geosminga ayniqsa sezgir: hatto uning eng kam miqdori ham yomg’ir hidini biz uchun juda yorqin qiladi.
Bundan tashqari, quruq ob-havoda o’simliklar efir moylarini ajratib chiqaradi, ular tuproq va toshlarning g’ovakli yuzalarida saqlanib qoladi. Yomg’ir tomchilari yerga urilib, ushbu birikmalarni tashqariga siqib chiqaradi va murakkab, ko’p qatlamli «aromatik» «bulut» hosil qiladi. Agar yomg’ir momoqaldiroq bilan kechsa, u holda bu aralashmaga elektr razryadlari natijasida kislorod molekulalarining parchalanish mahsuloti bo’lgan ozonning yengil hidi ham qo’shiladi.
Shunday qilib, yomg’irdan keyingi hid — shunchaki atmosfera hodisasi emas, balki o’simliklar, mikroorganizmlar va suv fizikasining murakkab o’zaro ta’siri natijasidir. Petrikor — tabiatning nozik uyg’unligini va tuproqdagi hatto eng kichik jarayonlar ham hissiyotlarimizga qanchalik sezilarli ta’sir ko’rsatishi mumkinligini eslatib turadi.
