Ko‘rinishidan, suv Qizil sayyorada hozirgacha hisoblanganidan ancha oldinroq oqgan va bu xulosa sayyorada hayot mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan vaqt oralig‘ini kengaytiradi — deb yozadi « Hi-Tech_Mail.ru ».
Yangiliklar Muallifi
Perseverance marsoxodi Yezero krateri yuzasidan 35 metrdan ortiq chuqurlikda ko‘milib qolgan qadimiy daryo deltasini aniqladi. Diametri taxminan 45 kilometr bo‘lgan ushbu krater Mars ekvatoridan shimolda joylashgan bo‘lib, deyarli 4 milliard yil oldin asteroid zarbasi natijasida hosil bo‘lgan. NASA uni o‘rganish uchun tasodifan tanlamagan: ko‘plab geologik belgilar bu yerda qachonlardir daryolar quyiladigan ko‘l bo‘lganligidan dalolat beradi. Krater yuzasida G‘arbiy delta deb ataladigan — suv oqimlari tomonidan qoldirilgan cho‘kindi jinslarning yelpig‘ichsimon to‘plami yaqqol ko‘rinib turibdi. Aynan shu hududda Perseverance 2021-yil fevral oyida qo‘nganidan beri tuproq namunalarini yig‘moqda.
Yangi kashfiyot uchun marsoxod RIMFAX asbobidan — gruntni sezilarli chuqurlikkacha «nur bilan ko‘ra oladigan» radardan foydalandi. 2023-yil sentabrdan 2024-yil fevraligacha apparat kraterning chekka zonasi (Margin Unit) deb nomlanuvchi qismida 78 marta o‘tishni amalga oshirdi — bu hudud karbonatlarga boy bo‘lib, ular Yerda odatda tinch suv muhitlarida — dengiz yoki ko‘llarning sayozliklarida hosil bo‘ladi.
Olimlar Los-Anjelesdagi Kaliforniya universiteti xodimi Emili Kardarelli boshchiligida radar ma’lumotlarini sun’iy yo‘ldosh tasvirlari va roverning GPS koordinatalari bilan birlashtirib, yer osti qatlamlarining uch o‘lchamli xaritasini yaratdilar. Radar kraterning oldingi tadqiqotlariga qaraganda deyarli ikki baravar chuqurroqqa kirdi va u yerda cho‘kindi jinslarning o‘ziga xos qiya qatlamlarini — klinoformalarni aniqladi. Bunday tuzilmalar daryo turg‘un suv havzasiga quyilib, o‘zi bilan qum va loy olib kelganida hosil bo‘ladi. Bu deltaning klassik belgisidir.
Olimlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, ko‘milib qolgan delta 3,7–4,2 milliard yil oldin hosil bo‘lgan — ya’ni u yuzada ko‘rinib turgan G‘arbiy deltadan sezilarli darajada qadimiydir. Bu daryo tizimi aynan shu joyda millionlab yillar oldin mavjud bo‘lganligini anglatadi. «RIMFAX hozirgi delta ostida oldingi delta muhitini aniqladi va shu tariqa Yezeroʼning potentsial yashashga yaroqlilik davrini o‘tmishga yanada uzoqroqqa surdi», — deb yozadi ish mualliflari. Marsda suyuq suv mavjud bo‘lgan davr qanchalik uzoq bo‘lsa, ushbu qadimiy yotqiziqlarda mikrob hayoti izlari saqlanib qolgan bo‘lishi ehtimoli shunchalik yuqori bo‘ladi.
Perseverance krater jinslarini o‘rganishni davom ettirmoqda va kelajakda tahlil qilish uchun Yerga yetkazilishi rejalashtirilgan namunalarni yig‘moqda. Yezeroʼdan olingan har bir yangi ma’lumot qatlami Mars tarixining manzarasini yanada aniqroq qiladi va Mars qachonlardir hozirgidan ko‘ra ancha «jonliroq» dunyo bo‘lganiga tobora ko‘proq ishora qiladi.
Shu bilan birga, Xitoy Marsdan tuproq keltirish uchun apparat qurishni boshladi.
