Paxta — eng ommabop materiallardan biri: u yengil, gigroskopik (namlikni yutuvchi) va «nafas oluvchi» xususiyatga ega, biroq uning jiddiy kamchiligi bor: nam boʻlganda, u tanadan issiqlikni faol ravishda tortib oladi. Bu xususiyat issiq ob-havoda yoki jismoniy zoʻriqish paytida foydali boʻlsa-da, qattiq sovuqda xavfli boʻlishi mumkin.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Yangiliklar muallifi
Xitoylik olimlar ushbu muammoni hal qilishdi: ular barcha xususiyatlari bilan paxta matosini eslatuvchi, lekin shu bilan birga suvni qaytaruvchi oʻta yengil sintetik tolali material yaratishdi. Matoning prototipi oddiy paxtadan ham sovuqda issiqlikni saqlashda, ham xona haroratida issiqlikni tashqariga chiqarishda ustun keldi.
«Paxtaning mayin va gʻovak tuzilishidan ilhomlanib, biz yangi — oʻta yengil va egiluvchan material yaratdik. U sovuqda paxta yoki savdodagi sintetik izolyatorlardan koʻra issiqlikni yaxshiroq saqlaydi, shu bilan birga xona haroratida qizib ketishning samarali ravishda oldini oladi», — deydi ixtiro hammuallifi Szyuan Shi.
Tabiiy tolalarning ekstremal sovuq sharoitida issiqlikni boshqarish qobiliyatini oshirish uchun olimlar ilgari ularni faza oʻtish moddalari bilan qoplashni taklif qilishgan edi. Bu moddalar havo harorati oʻzgarganda qattiqlashadi va eriydi, mos ravishda issiqlikni ushlab turadi yoki chiqaradi. Biroq, mavjud faza oʻtish qoplamalari matolarni qattiq qilib qoʻyadi yoki sizib chiqib, kiyimni bulgʻaydi. Shu sababli, Shixuy Chjan, Chjixua Chjan, Shi va ularning hamkasblari faza oʻtish materialini paxtaning yumshoq tuzilishiga taqlid qilish uchun ishlab chiqilgan sintetik tolalar ichiga integratsiya qilishdi.
Olimlar tarkibida faza oʻtish xususiyatiga ega mikroskopik uglevodorod kapsulalari boʻlgan polimer tolalar tarmogʻini yaratdilar. Material juda yengil boʻlib chiqdi va undan paxta chigitiga oʻxshash sharchalar yasash yoki biz oʻrgangan oddiy mato koʻrinishiga keltirish imkoni boʻldi.
Sinovlar uchun olimlar yangi materialdan taxminan 15×50 sm oʻlchamdagi namunalar tayyorladilar. Yuqori namlik sharoitida va suv tomchilari tushganda namunalar namlikni shimib olmadi, holbuki oddiy paxta tezda hoʻl boʻlib qoldi. Shu bilan birga, sintetik «mato» koʻp marta buklangandan keyin ham egiluvchan va mustahkamligicha qoldi.
Lekin eng qiziqarlisi — yangi materialning issiqlikni saqlash usulidir. Harorat pasayganda mikrokapsulalar qattiqlashadi va toʻplangan issiqlikni chiqaradi, harorat koʻtarilganda esa eriydi va uni yuta boshlaydi. Tajribalarda, −25 °C sovuqda yangi material bilan oʻralgan qoʻl, xuddi shu qalinlikdagi paxta matosiga oʻralgan qoʻlga qaraganda sezilarli darajada issiqroq boʻlib turdi. Xona haroratida esa yangi tola anʼanaviy paxtaga qaraganda issiqlikni tashqariga biroz samaraliroq oʻtkazib, qizib ketish xavfini kamaytirdi.
Chidamlilik ham yuqori darajada boʻlib chiqdi. 20 marta yuvilgandan keyin ham namunalar titilib ketmadi, oʻz hajmini tikladi va issiqlikni saqlash qobiliyatining taxminan 97% ini saqlab qoldi.
Mualliflarning fikriga koʻra, ushbu innovatsion material — mayin, lekin suv qaytaruvchi va samarali termoregulyatsiyaga ega boʻlib — ekstremal sovuq uchun kiyim va anjomlar, sport kiyimlari hamda, ehtimol, koʻchada muzlamaslik va shu bilan birga bino ichida qizib ketmaslik imkonini beruvchi kundalik ustki kiyimlarni ishlab chiqarishda ishlatilishi mumkin.
Avvalroq olimlar nima uchun eski oshxona sochiqlari idishlarni yangilariga qaraganda yaxshiroq quritishini tushuntirib berishgan edi.
