Xitoyning DeepSeek nomli chat-botni yaratgan startapi $50 mlrd bahoga erishdi.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Bu voqea uning ishlanmalari jahon bozoriga chiqib, sunʼiy intellekt sohasida sarosimaga sabab boʻlganidan bir yarim yil oʻtib yuz berdi. Kompaniyaning muvaffaqiyati Xitoyga Amerikaning SI-gigantlari taʼsiri ortib borayotgan bir fonda oʻz texnik suverenitetini mustahkamlash va AQSh bilan iqtisodiy kurashni davom ettirish imkonini beradi. DeepSeek muvaffaqiyati nima uchun bunchalik muhim — «Izvestiya» materialida.
DeepSeek qancha turadi
• Xitoyning DeepSeek kompaniyasi oʻz tarixini 2023-yildan, yaʼni sunʼiy intellekt ishqibozi Lyan Venfen tomonidan 2016-yilda asos solingan High-Flyer xedj-fondi tarkibidan ajralib chiqqanidan boshlaydi. Yangi nom ostida kompaniya katta til modellarini chiqara boshladi, 2025-yil yanvarida esa oʻzining mutlaqo bepul chat-botini ishga tushirdi va u SI dunyosida darhol shov-shuvga sabab boʻldi. Uni ishlab chiqish xarajatlari boshqa yetakchi modellarga qaraganda ancha past boʻlib chiqdi, shu bilan birga texnik xususiyatlariga koʻra DeepSeek ChatGPT va Grok kabi amerikalik raqobatchilaridan qolishmadi.
• Xitoy chat-botining bozorga chiqishi bir muddat jahon SI-kompaniyalari aksiyalarining qulashiga olib keldi, chunki investorlar ularni haddan tashqari yuqori baholangan deb hisoblashdi. DeepSeek sunʼiy intellekt sohasida yetakchi oʻrinlardan birini egallaganidan keyin, kompaniya chat-bot yangilanishlarini chiqarishda davom etdi. Ularning oxirgisi — DeepSeek V4 2026-yilning aprelida taqdim etildi. Uni Xitoyning Huawei va Cambricon kabi asosiy yarimoʻtkazgich ishlab chiqaruvchilari oʻz chiplariga faol ravishda joriy qila boshladilar.
• Oʻz mahsulotlarining rivojlanishi bilan kompaniya yangi ishlanmalar uchun investitsiyalarni faol jalb qilishga oʻtdi. Iyun oyida u birinchi investitsiya raundini oʻtkazdi va $7,4 mlrd jalb qildi, investorlar esa umumiy hisobda DeepSeek kompaniyasini $50 mlrdga baholashdi, bu Xitoy startaplari uchun eng yuqori koʻrsatkichdir. Shu bilan birga, kompaniya ustidan nazorat uning muassisida saqlanib qolmoqda — investorlar startapdagi ulushlarni besh yil davomida aksiyalarni sotmaslik va ovoz berish huquqiga ega boʻlmaslik sharti bilan sotib olishdi. Bundan faqat Xitoyning Milliy sunʼiy intellekt investitsiya fondi mustasno boʻldi.
Bu SI (Sun’iy Intellekt) uchun nimani anglatadi
• Umumiy qiymati boʻyicha DeepSeek SI sohasidagi yetakchi startaplarga yutqazadi. Ushbu reytingda peshqadam taxminan $965 mlrdga baholanayotgan Anthropic kompaniyasidir. ChatGPT dasturchisi boʻlgan OpenAI kompaniyasi boʻlajak IPOga qadar $852 mlrdga baholangan edi. Eng qimmat kompaniyalar uchligini Ilon Maskning $230 mlrdga baholanayotgan xAI kompaniyasi yakunlaydi. Shunga qaramay, DeepSeek umumiy qiymati boʻyicha asosan Amerika kompaniyalariga imkoniyatni boy bergan holda sakkizinchi oʻrinda joylashgan, ammo oʻsish surʼati boʻyicha u koʻplab Amerika kompaniyalarini ortda qoldirmoqda.
• DeepSeekʼning keskin yuksalishi Xitoy oʻz texnologik suverenitetini mustahkamlash uchun muqobil yoʻlni tanlaganini koʻrsatadi. Kompaniyaning AQShdagi raqobatchilaridan asosiy farqi shundaki, u avval mahsulot yaratib, bozordan joy egalladi, shundan keyingina moliyalashtirishni jalb qilishga oʻtdi. DeepSeek dastlab raqobatbardosh mahsuloti tufayli tanildi va keyinchalik uni investorlar mablagʻlari hisobidan takomillashtirishga oʻtdi, investorlar esa SI bozoridagi boshqa ishtirokchilar hali faqat natijalarni vaʼda qilayotgan bir paytda, ushbu ishlanmaning muvaffaqiyat qozonishiga koʻproq ishonch hosil qilishlari mumkin edi.
• Shu bilan birga, DeepSeek ortida Xitoyning kuchli qoʻllab-quvvatlovi turibdi. Kompaniya nafaqat sunʼiy intellekt fondi orqali davlat investitsiyalaridan, balki Xitoyning Tencent texnologik konglomerati va CATL akkumulyator sanoati giganti kabi boshqa yirik korporatsiyalarining sarmoyalaridan ham foydalanadi. Investorlar uchun bu ham DeepSeek bir kunlik firma boʻlib qolmasligi, balki dunyoning ikkinchi iqtisodiyoti tomonidan texnologik gegemonlikka boʻlgan umid ekanligidan dalolat beruvchi signaldir. Bunday rivojlanishning mevasi Xitoy IT-gigantlari bilan kooperatsiya hisoblanadi, ularga oʻz vazifalarini hal qilish uchun Amerika kompaniyalari bilan aloqa oʻrnatishga hojat qolmaydi.
• Xitoyda yuqori axborot texnologiyalari sohasi tashqi bosim ostida boʻlishiga qaramay, bunday yondashuv oʻz samarasini berdi. AQSh koʻp yillardan buyon Nvidiaʼning ilgʻor chiplari va hisoblash quvvatlaridan foydalanishni cheklab kelmoqda. Tabiiyki, xitoylik dasturchilar modellarni oʻrgatish texnologiyalaridan toʻgʻridan-toʻgʻri foydalanish imkoniyatiga ham ega emaslar. Shunga qaramay, kamroq resurslar bilan kompaniya bozor yetakchilariga qoʻshildi va bu ham investorlar uchun kompaniyaning kelajagiga ishonish uchun asos boʻla oladi.
• Xitoyda sunʼiy intellekt bilan shugʻullanishga tayyor kompaniyalarning taqchilligi ham oxirgi oʻrindagi omil boʻlmadi. Bu DeepSeekʼka koʻproq taniqlilik va qoʻllab-quvvatlashni taʼminladi, bu esa investorlarning kapitalga kirish imkoniyati uchun oʻzaro raqobatlashishiga olib keldi. AQShda taxminan bir xil mahsulotlarni taklif qiluvchi koʻplab SI kompaniyalari yaratilgan bir paytda, DeepSeek Xitoy ichida ham dasturchilarni, ham isteʼmolchilarni oʻz atrofida birlashtirdi.
Bu nima uchun muhim
• DeepSeek misoli shuni koʻrsatadiki, SI sohasidagi yetakchilik uchun poyga davom etmoqda va u yakuniy xulosalar chiqarishdan hali juda yiroq. Texnologiyalar, geosiyosiy omil va bozorga erta kirishning uygʻunligi, hatto unda raqobatlashish imkonsiz boʻlib tuyulsa ham, sunʼiy intellekt kabi keng qamrovli sohada tezda muvaffaqiyatga erishish imkoniyatini beradi. Dastlabki muvaffaqiyat koʻproq investitsiyalarni jalb qilish va ishlanmalarni yanada takomillashtirish imkonini beradi. Kelajakda mustaqil iqtisodiyot qurishni istagan boshqa davlatlar ham ushbu namunadan foydalanishlari mumkin.
