Tungi osmon yulduzlarga to‘la bo‘lib ko‘rinadi, biroq bu Koinotda mavjud bo‘lgan narsalarning faqat kichik bir qismidir.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Hi-Tech Mail muallifi
Inson musaffo tungi osmonga bo‘ylanganda, unga yulduzlar son-sanoqsizdek tuyulishi mumkin. Astronomlar allaqachon ularning sonini hisoblashga urinib ko‘rishgan va bu savolga beriladigan javob qaysi miqyos haqida gap ketayotganiga bog‘liq degan xulosaga kelishgan. Yoritgichlar soni asbob-uskunalarsiz ko‘rish mumkin bo‘lgan bir necha mingdan, butun kuzatiladigan Koinotdagi tasavvur qilib bo‘lmaydigan darajadagi ulkan miqdorlargacha o‘zgarib turadi.
Ideal sharoitda inson bir vaqtning o‘zida taxminan 2–2,5 mingta yulduzni ajrata oladi. Undan ko‘pini ko‘rishning iloji yo‘q, chunki osmon gumbazining yarmini Yerning o‘zi to‘sib turadi. Bundan tashqari, kuzatuvlarga atmosfera va shaharlarning yorqin chiroqlari xalaqit beradi. Agar yil davomida juda qorong‘i joydan osmonga qaralsa, taxminan 6 mingta obyektni payqash mumkin. Yirik aholi punktlarida bu ko‘rsatkich ko‘pincha bir necha yuzgacha qisqaradi.
Tungi osmon bo‘ylab cho‘zilgan yorug‘ yo‘l bizning galaktikamizning bir qismidir. Bu Somon Yo‘li. Mutaxassislarning baholashiga ko‘ra, unda 100 dan 400 milliardgacha yulduz mavjud. Aniq soni noma’lum. Olimlar butun galaktikani chetdan turib suratga ola bilishmaydi, chunki Quyosh tizimi uning ichida joylashgan. Shuning uchun tadqiqotchilar taxminiy sonni Somon Yo‘lining massasi, yulduzlarning turli tiplariga xos xususiyatlar va shunga o‘xshash boshqa galaktikalar haqidagi ma’lumotlarga asoslanib hisoblab chiqishadi.
Hatto eng zamonaviy kosmik loyihalar ham hozircha ushbu ulkan yulduzlar oilasining faqat kichik bir qismini qamrab oladi. Masalan, Yevropaning Gaia missiyasi taxminan 2 milliard obyektning xaritasini tuzdi. Bu favqulodda yuksak natija, biroq tadqiqotchilar bu Somon Yo‘lidagi barcha yulduzlar emasligini tushunishadi.
Agar bizning galaktikamiz sarhadlaridan tashqariga chiqilsa, yanada hayratlanarli raqamlar paydo bo‘ladi. Zamonaviy hisob-kitoblarga ko‘ra, kuzatiladigan Koinotda kamida 100 milliard galaktika mavjud. Agar ularning har birida o‘rtacha 100 milliardga yaqin yulduz bor deb faraz qilinsa, umumiy soni taxminan 1 septillionga yetadi. Bu 24 ta noli bor bir raqamidir. Hisob-kitoblarga ko‘ra, Koinotdagi yulduzlar soni sayyoramizdagi qum zarrachalaridan ham ko‘proq bo‘lishi mumkin. Bunday yirik qiymatlarni odatiy miqyoslarda tasavvur qilishning mutlaqo imkoni yo‘q.
Shu bilan birga, yangi yoritgichlarni qidirish ishlari davom etmoqda. Ularning aksariyati oddiy teleskoplar uchun juda xira hisoblanadi. Bu, ayniqsa, Somon Yo‘lidagi eng keng tarqalgan yulduzlar sanalgan qizil mitti yulduzlarga tegishlidir. Infraqizil observatoriyalar, jumladan, “Jeyms Uebb” kosmik teleskopi bunday obyektlarni topishga va hisob-kitoblarni aniqlashtirishga yordam bermoqda.
Xulosa qilib aytganda, inson qurollanmagan ko‘z bilan ko‘ra oladigan barcha yulduzlar koinotning juda arzimas bir qismini tashkil etadi. Hatto osmonda yaqqol ko‘rinadigan 6 mingta yoritgich ham birgina bizning galaktikamizdagi yuz milliardlab obyektlar fonida yo‘qolib ketadi. Har bir yangi teleskop yordamida astronomlar ilgari noma’lum bo‘lgan tobora ko‘proq yulduzlarni kashf etmoqdalar va Koinot bundan bir necha o‘n yillar oldin tuyulganidan ancha mahobatliroq ekaniga ishonch hosil qilmoqdalar.
Avvalroq biz eng qadimgi yulduz klasterlarining ajdodlari topilgani haqida yozgan edik.
