Qushlar qishki sovuqlardan qor ostiga berkinib, kovaklarga kirib va bir-biriga yopishib qutuladilar.

   Manba:   «Mail.ru Hi-Tech».  

Черный снегирь. Фото: Татьяна Павлова/Птицы Томской области

Ba’zi turlar sovuq kechalarda energiyani tejash uchun hatto tana haroratini deyarli 10 S ga pasaytirishga qodir. Bu haqda Forskning.no nashriga Norvegiya fan va texnologiya universiteti Universitet muzeyi (NTNU) biologi Olav Xogstad so‘zlab berdi.

Olimning so‘zlariga ko‘ra, qor qushlar uchun tabiiy issiqlik izolyatori bo‘lib xizmat qiladi. Masalan, chechotkalar unda 6–11 sm chuqurlikda tunnellar ochib, o‘sha yerda tunashadi. Shunga o‘xshash boshpanalardan tustovuqlar va qizilishonlar foydalanadilar. Qor qoplami ostidagi harorat ochiq havoga qaraganda sezilarli darajada yuqori bo‘lishi mumkin, shuning uchun qushlar kamroq issiqlik yo‘qotadilar.

«Boshqa turlar guruh bo‘lib tunashni afzal ko‘radilar. Kapaklar qor ostida bir nechtadan yig‘ilishadi, Angliyada эsa bir-biriga qattiq yopishib olgan 60 tagacha qushdan iborat to‘dalar kuzatilgan. Bunday xulq-atvor sovuq havo bilan aloqa qiladigan tana yuzasini kichraytiradi va issiqlikni saqlashga yordam beradi», — dedi ekspert.

Ba’zi qushlar fiziologik himoya usullaridan ham foydalanadilar. Masalan, sinichkalar ayniqsa sovuq kechalarda tana haroratini taxminan 41 dan 31 gacha pasaytirishi mumkin. Bu moddalar almashinuvini sekinlashtiradi va energiya sarfini kamaytiradi. Biroq, haddan tashqari sovib ketish xavfli, shuning uchun tol sinichkalarida himoya reaksiyasi ishga tushadi: tana harorati 32 ga yaqinlashganda, qushlar qaltiray boshlaydi. Mushaklarning qisqarishi issiqlik ishlab chiqarishga va keyingi sovib ketishning oldini olishga yordam beradi.

Xogstadning qo‘shimcha qilishicha, qorqizlar sovuqlarni maxsus o‘yilgan kovaklarda o‘tkazadilar, pixuonlar esa daraxtlar po‘stlog‘ining yoriqlari va shoxlari ostiga berkinadilar. Bunday boshpanalar uzoq qishki tun davomida issiqlik yo‘qotilishini kamaytirishga yordam beradi.

«Mayda qushlar uchun sovuq ayniqsa xavfli: tana massasining kichikligi tufayli ular tezda issiqlikni yo‘qotadilar va cheklangan energiya zaxiralariga egadilar. Shuning uchun boshpanalar, guruh bo‘lib tunash va moddalar almashinuvining sekinlashishi kombinatsiyasi tirik qolishning hal qiluvchi sharti bo‘lishi mumkin», — deb tushuntirdi biolog.

Xayvonlar

От qwert.uz