Ba’zan biz yangiliklarda yoki tarixiy hujjatlarda «segregatsiya» so‘zini eshitamiz va bu qandaydir ajratish haqida ekanligini tushunamiz. Lekin bu atama ortida aynan nima yashiringan va nega u ijtimoiy fanlar va tarixda juda muhim tushunchaga aylangan?
Manba: — «Factodrom.com»
Segregatsiya — bu odamlar guruhlarini muayyan belgilarga ko‘ra ajratish jarayonidir: irq, etnik kelib chiqish, din, jins yoki ijtimoiy maqomga ko‘ra. Segregatsiya qonun yoki davlat siyosati bilan rasman belgilangan bo‘lishi mumkin (rasmiy), yoki norasmiy bo‘lishi mumkin — ya’ni muayyan guruhlar jamiyat hayotida rasmiy taqiqlovlarsiz ham amalda ajratib qo‘yilgan bo‘ladi.
Tarixda segregatsiyaning ko‘plab misollari mavjud. Masalan, AQShda XX asrning birinchi yarmida Jim Crow qonunlari (Jim Crow laws) amal qilgan bo‘lib, ular oq tanlilar va qora tanlilarni qat’iy ajratgan: maktablar, jamoat transporti, plyajlar va restoranlardan tortib hamma joyda. Janubiy Afrikada apartheid tizimi mavjud bo‘lgan — bu rasman irqiy belgiga ko‘ra aholini ajratishni qonun bilan mustahkamlagan tizim edi. Ammo segregatsiya kamroq ko‘zga tashlanadigan shakllarda ham yuzaga keladi: turar joylarda, ta’lim olish imkoniyatlarida yoki mehnat bozorida — muayyan guruhlar jamiyatdan «chetda» qolib ketadi.
Olimlar segregatsiyani faqat tarixiy hodisa sifatida emas, balki zamonaviy ijtimoiy muammo sifatida ham ko‘rib chiqadilar. U imkoniyatlar tengligiga, iqtisodiy rivojlanishga va odamlarning ruhiy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Segregatsiyalangan jamiyatda shunday to’siqlar paydo bo‘ladiki, ularni faqat qonunlar, ta’lim va madaniyatdagi kompleks o‘zgarishlar orqali yengish mumkin.
Misol uchun, Hindistonda segregatsiya tarixiy jihatdan kasta tizimi orqali ko‘rinadi. Hozirgi Hindiston qonunan kastalar bo‘yicha kamsitishni taqiqlagan bo‘lsa-da, ayrim mintaqalarda, ayniqsa qishloqlarda ijtimoiy ajralish hanuz saqlanib qolmoqda.
Segregatsiyaga qarshi kurash zamonaviy jamiyatning muhim vazifalaridan biridir. Bu kurash qonunlarga, ta’lim va ishga teng ravishda erishish imkoniyatiga, ma’rifatga va jamoalarni integratsiya qilish loyihalariga asoslanadi. Ana shunday chora-tadbirlar mavjud to’siqlarni buzishga va adolatliroq jamiyat yaratishga yordam beradi.
