Oy va boshqa sayyoralarga uzoq muddatli missiyalardagi kosmonavtlar talabga koʻra yangi dorilar ishlab chiqarish uchun oʻsimliklardan foydalanishlari mumkin.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Yangiliklar muallifi
San-Diyegodagi Kaliforniya universiteti mutaxassislari oʻsimliklarni yoʻq qilmasdan va katta hajmdagi chiqindilar hosil qilmasdan, koinotni simulyatsiya qiluvchi sharoitlarda oʻsimliklardan farmatsevtika preparatlarini yetishtirish va koʻp marotaba olishning oddiy usulini ishlab chiqdilar.
Koinot sayohatlarining asosiy muammolaridan biri — kosmonavtlarni xavfsiz va samarali dorilar bilan taʼminlashdir. Koʻpgina preparatlar koinotda Yerga qaraganda tezroq parchalanadi. Hatto Xalqaro kosmik stansiyada ham dori-darmonlarning yarmidan koʻpi uch yil ichida oʻz samaradorligini yoʻqotadi — bu degani, ular Marsga sayohat uchun arang yetadi, zero u yerga borishning oʻzi bir tomonga taxminan 200 kun davom etadi.
«Oʻsimliklarni yetishtirish orqali siz yorugʻlik, suv va tuproqdan foydalangan holda murakkab terapevtik birikmalarni olishingiz mumkin», — deya tushuntiradi tadqiqot rahbari Nikol Shtaynmets. Bu ulkan rezervuarlar va steril sharoitlarni talab qiladigan anʼanaviy farmatsevtika ishlab chiqarishlariga qaraganda ulkan afzallikdir. Buning ustiga, oʻsimliklar koinotda allaqachon yetishtirilmoqda va kosmik kemalarda havo hamda suvni qayta ishlashga yordam beryapti.
Ish mualliflari oʻz gʻoyalarini sigir noʻxati virusi (CPMV) — saraton hujayralariga hujum qilish uchun immun tizimini ragʻbatlantirishga qodir boʻlgan eksperimental saratonga qarshi preparat misolida namoyish etishdi. CPMV ishlab chiqarish uchun olimlar tamaki va qorakoʻz noʻxat oʻsimliklaridan foydalanishadi.
Oʻsimliklardan dori moddalarini anʼanaviy ekstraktsiya qilish barglarni blenderda maydalashni talab qiladi. «Xuddi smuzi kabi narsa hosil boʻladi va bunday smuzidan mahsulotni ajratib olish qanchalik qiyinligini tasavvur qilishingiz mumkin, — deydi tadqiqot hammuallifi Patrik Opdenshtaynen. — Buning uchun biz foydalanadigan uskunalar butun laboratoriyamizni toʻldirib turadi. Bularning barchasini kosmik kemaga joylashtirish mutlaqo imkonsiz».
Yangi usul esa ancha oddiy. Barglar bufer eritmasiga botiriladi va germetik idishga joylashtirilib, u yerda vakuum hosil qilinadi. Bu suyuqlikni apoplast bilan toʻldiradi — oʻsimliklar turli moddalarni ajratib chiqaradigan barg ichidagi oʻzaro bogʻlangan boʻshliqlar tarmogʻi. Keyin toʻyingan barglar probirkalarga joylashtiriladi va CPMV zarralari boʻlgan suyuqlikni ajratib olish uchun ohista sentrifuga qilinadi. Asosiy afzalligi shundaki, barglar butun qoladi va oʻsimliklardan qayta-qayta foydalanish mumkin — har bir barg hisobda boʻlgan kosmik kemaning cheklangan muhitida bu juda muhim.
Ushbu usul simulyatsiya qilingan kosmik sharoitlarda yetishtirilgan oʻsimliklarda sinovdan oʻtkazildi. Mikrogravitatsiyani taqlid qilish uchun oʻsimliklarni doimiy ravishda aylantirib, tortishish kuchini samarali ravishda neytrallaydigan tasodifiy joylashuv mashinasidan foydalanildi. Oʻsimliklar, shuningdek, harorat tebranishlari va oksidlovchi stressga duchor qilindi. Qizigʻi shundaki, stressli sharoitlar preparat unumdorligini biroz oshirdi. «Oʻsimliklar stress paytida kasalliklarga koʻproq moyil boʻlib qoladi, — deb tushuntiradi Opdenshtaynen. — Ammo bizning mahsulotimiz oʻsimlik virusidan olingani sababli, tayyor preparat unumdorligini oshirish uchun ushbu stress reaksiyasidan foydalanishimiz mumkin».
Keyingi qadam — real parvozlardagi sinovlar. Olimlar kosmik sharoitlar oʻsimliklar tomonidan suv va ozuqa moddalarining soʻrilishiga qanday taʼsir qilishini batafsilroq oʻrganishni, shuningdek, raketaning parvozi oʻsimliklarni yetishtirish uchun ishlatiladigan urugʻlar va genetik materialga qanday taʼsir koʻrsatishini tekshirishni rejalashtirmoqdalar. Koinotdan tashqari, ushbu texnologiya Yerda ham — klassik farmatsevtika fabrikalaridan uzoqda boʻlgan, resurslari cheklangan hududlarda dori-darmonlarni arzon narxlarda mahalliy ishlab chiqarish uchun foydali boʻlishi mumkin.
Avvalroq olimlar koinotda kiyimlarni suvsiz yuvish usulini oʻylab topishgan edi.
