.jpg)
Momaqaldiroq oldidan bosh og‘rig‘i, issiqda holsizlik va havo keskin soviganda uyquchanlik — ko‘pchilik bu belgilarni ob-havo o‘zgarishlari bilan bog‘laydi. Ammo atmosfera bosimi va harorat haqiqatan ham inson ahvoliga ta’sir qilishi mumkinmi?
— Манба: «Daryo» нашри.
Ob-havoga bog‘liqlik nima va u nima uchun yuzaga keladi?
Ob-havoga bog‘liqlik kasallik emas, balki inson ob-havo o‘zgarishlari bilan bog‘laydigan alomatlarning keng tarqalgan nomidir. Ba’zi odamlarda yomg‘irdan oldin bosh og‘riy boshlaydi, boshqalari esa charchoq, asabiylashish yoki uyqu buzilishidan shikoyat qiladi.
Mutaxassisning so‘zlariga ko‘ra, ob-havo organizmga qo‘shimcha yuklama omili bo‘lishi mumkin. Harorat, namlik va atmosfera bosimi o‘zgarganda, organizm yangi sharoitlarga moslashishiga to‘g‘ri keladi. Odatda bu jarayon sezilmaydi, biroq ba’zi surunkali kasalliklar yoki uyqu yetishmasligi holatlarida noxush sezgilar kuchayishi mumkin.
Shu bilan birga, ahvolning har qanday yomonlashuvi ham ob-havo bilan bog‘liq bo‘lavermaydi. Odatiy ob-havoga bog‘liqlik ortida ba’zan migren, uyqu buzilishi yoki shifokor e’tiborini talab qiladigan boshqa holatlar yashiringan bo‘lishi mumkin.
Issiq va sovuq organizmga qanday ta’sir qiladi?
Issiq havoda teri qon tomirlari kengayib, organizm o‘zini sovitish uchun faolroq terlay boshlaydi. Ter bilan birga suyuqlik yo‘qotamiz, shuning uchun issiqda holsizlik, bosh aylanishi va yurak tez urishi kabi holatlar yuzaga kelishi mumkin.
Havo soviganda teskari jarayon yuz beradi: qon tomirlari torayib, issiqlikni saqlashga yordam beradi. Shu sababli puls va arterial qon bosimi o‘zgarishi mumkin.
Ayniqsa, gipertoniya, yurak kasalliklari va boshqa surunkali xastaliklari bor odamlar o‘z holatiga e’tiborli bo‘lishlari kerak. Yuqori harorat yurak-qon tomir tizimiga tushadigan yuklamani oshirishi, ba’zi dorilar esa organizmning issiqqa ta’sirchanligini kuchaytirishi mumkin.
Nima uchun yomg‘irdan oldin bosh og‘riydi?
Ba’zi odamlarda ob-havo o‘zgarishlari haqiqatan ham migren xurujlarini keltirib chiqarishi mumkin. Ehtimoliy qo‘zg‘atuvchilar orasida atmosfera bosimining o‘zgarib turishi, yuqori harorat va suvsizlanish bor. Ammo bir odamda bosh og‘rig‘ini keltirib chiqaradigan holat boshqasiga umuman ta’sir qilmasligi mumkin.
Yondosh omillar ham ahamiyatga ega. Masalan, agar odam bir kun oldin yaxshi uxlamagan, stressni boshdan kechirgan yoki kam suv ichgan bo‘lsa, o‘zini yomon his qilish xavfi yuqori bo‘lishi mumkin.
Yomg‘ir yog‘ishidan oldin albatta bo‘g‘imlar og‘riydi, degan keng tarqalgan fikr esa ilmiy jihatdan to‘liq tasdiqlanmagan.
2024-yilda tadqiqotchilar 15 mingdan ortiq kishi qatnashgan 11 ta tadqiqot ma’lumotlarini tahlil qildi. Ular harorat, namlik, atmosfera bosimining o‘zgarishi hamda tizza yoki bel og‘rig‘i o‘rtasida ishonchli bog‘liqlikni aniqlashmadi. Podagra bundan mustasno: issiq va quruq ob-havo kasallik xuruj qilish xavfini oshirishi mumkin.
Nima uchun ob-havo o‘zgarganda charchoq paydo bo‘ladi?
Ba’zan ob-havoning o‘zgarishi bosh og‘rig‘i bilan emas, balki holsizlik hissi bilan kechadi. Hatto to‘yib dam olingandek tuyulsa ham, ishga diqqatni jamlash qiyinlashadi, odatiy yumushlar esa ko‘proq mehnat talab qiladi.
Inson holatiga issiq havo, suyuqlik yetishmasligi va uyqu buzilishlari ta’sir qilishi mumkin. Masalan, dim yotoqxonada to‘yib uxlash qiyinroq, uyqusiz tundan keyin esa charchoq sezilarliroq bo‘ladi.
Ba’zi ozuqa moddalari, xususan, temir va B guruhi vitaminlari yetishmasligi ham holsizlik va ish qobiliyatining pasayishi bilan kechishi mumkin. Shuning uchun doimiy charchoqni faqat ob-havo sharoitlari bilan izohlamaslik kerak.
Ob-havo o‘zgarganda ahvolni qanday yengillashtirish mumkin?
Tashqi omillar ta’sirini butunlay bartaraf etishning imkoni yo‘q, ammo bir nechta oddiy odatlar organizmga harorat o‘zgarishlarini osonroq o‘tkazishga yordam beradi.
Uyqu rejimiga rioya qiling
Taxminan bir vaqtda uxlashga yotishga va uyg‘onishga harakat qiling. Issiq kunlarda imkon qadar yotoqxonada qulay haroratni saqlang.
Suv ichishni unutmang
Issiqda terlash tufayli suyuqlikka bo‘lgan ehtiyoj ortishi mumkin. Agar shifokor suyuqlik miqdorini cheklashni tavsiya qilgan bo‘lsa, uning tavsiyalariga amal qiling.
O‘rtacha jismoniy faollik bilan shug‘ullaning
Sayr qilish va boshqa maqbul mashqlar umumiy salomatlikni saqlashga yordam beradi. Jazirama issiqda mashg‘ulotlarni ertalabki yoki kechki soatlarga ko‘chirgan ma’qul.
Salomatlik kundaligini yuriting
Bir-ikki oy davomida noxush alomatlar qachon paydo bo‘lganini, ob-havo qanday bo‘lganini, qancha uxlaganingizni va o‘zingizni qanday his qilganingizni yozib boring. Shunda takrorlanuvchi qonuniyatlarni payqash va ularni shifokor bilan muhokama qilish osonroq bo‘ladi.
Avvalo, ratsioningiz xilma-xilligiga e’tibor bering. Unda oqsil, temir, vitaminlar va boshqa zarur ozuqaviy moddalar manbalari bo‘lishi kerak. Agar tanqislikka shubha qilinsa, qo‘shimchalarni shifokor bilan birgalikda, individual ravishda tanlash lozim. Masalan, magniy, B2 vitamini va koenzim Q10 migrenning oldini olish vositasi sifatida o‘rganilgan. Ba’zi tadqiqotlar ularning ehtimoliy foydasini ko‘rsatmoqda, ammo ularni bosh og‘rig‘i bo‘lgan barcha odamlarga tavsiya qilish uchun dalillar hali yetarli emas.
Faqatgina yomg‘ir oldidan o‘zingizni yomon his qilayotganingiz uchungina magniy, omega-3 yoki boshqa qo‘shimchalarni o‘zboshimchalik bilan qabul qilish yaramaydi. Ular surunkali kasalliklarni davolashning o‘rnini bosmaydi, ba’zilari esa dorilar bilan o‘zaro ta’sirga kirishishi mumkin.
Shifokorga qachon murojaat qilish kerak?
Agar bosh og‘rig‘i, holsizlik yoki bosh aylanishi muntazam ravishda bezovta qilsa, ularni darhol ob-havoga to‘nkash kerak emas. Ayniqsa, alomatlar birinchi marta paydo bo‘lsa, kuchaysa yoki kundalik hayotga xalaqit bersa, tibbiy yordamga murojaat qilish juda muhimdir.
To‘satdan va noodatiy kuchli bosh og‘rig‘i, ko‘krak qafasida og‘riq, kuchli hansirash, hushdan ketish yoki insult belgilari shoshilinch tibbiy yordamni talab qiladi.
Asosiysi, ob-havo o‘zgarishlari inson ahvoliga ta’sir qilishi mumkinligini, ammo har qanday noxush his-tuyg‘ularning universal izohiga aylanib qolmasligi kerakligini yodda tutish lozim. Agar organizm muntazam ravishda xavotirli signallar bersa, navbatdagi ob-havo bashoratiga moslashishga urinishdan ko‘ra, ularning sababini aniqlagan ma’qul.00
