Tez tayyorlanadigan ugra (lapsha) “zararli taomlar” (junk food) hisoblanib, u kambag‘alona ratsion yoki o‘z sog‘lig‘iga beparvolik belgisi sifatida ko‘riladi. Ammo uning o‘ziga xos xushbo‘y hidi, achchiq va sho‘r ta’mi ko‘pchilikni o‘ziga rom etadi.
— Manba: «Daryo» nashri.
Markaziy Osiyoda bu mahsulot uzoq Sharq mamlakatlaridagidek asosiy taom darajasiga chiqmagan bo‘lsa-da, uning ommaviyligi kundan kun ortib bormoqda. Masalan, koreyscha achchiq ramyonlar do‘kon rastalarini to‘ldirib bormoqda. Xo‘sh, bunday turdagi tez tayyorlanadigan ugra haqiqatan ham xavflimi? Uni ratsiondan butunlay chiqarib tashlash kerakmi?
Tez tayyorlanadigan ugra tarkibida nimalar bor?
Bu turdagi ugralar ishlab chiqarish jarayonida avval yog‘da qovuriladi, so‘ngra quritiladi. Shu sababli u oddiy makaronlarga qaraganda ancha kaloriyali: 100 gramm mahsulotda 460-480 kkal bor (oddiy pastada esa taxminan 157 kkal).
100 gramm mahsulotdagi makronutriyentlar:
• Oqsillar: 7,5–9 g;
• Yog‘lar: 19–23 g;
• Uglevodlar: 60–62 g.
Asosiy tarkibiy qismlar: bug‘doy uni, kraxmal, palma yog‘i, tuz, shakar va natriy glutamat. Achchiq turlarida esa chili qalampiri kukuni va ekstraktlari mavjud. Garchi ba’zi ishlab chiqaruvchilar tarkibda vitaminlar va laktobakteriyalar borligini da’vo qilsa-da, ularning miqdori ko‘rsatilmagani sababli, biror ijobiy ta’sir kutish qiyin.
Muhim fakt: Tez tayyorlanadigan ugrada o‘simlik tolalari, vitaminlar va minerallar deyarli yo‘q. Ularning ozuqaviy qiymati ham juda past. Ijtimoiy tarmoqlarda esa ushbu mahsulotni “kimyoviy mahsulotlarga to‘la” deb atashadi. Keling, eng ko‘p xavotir uyg‘otadigan komponentlarga to‘xtalamiz.
.jpg)
1. Natriy glutamat (E621): Bu tabiiy ravishda pishloq, go‘sht va pomidorda uchraydigan kislota tuzidir. U ta’m kuchaytirgich sifatida ishlatiladi va xalqaro tashkilotlar tomonidan xavfsiz deb tan olingan. Faqat individual sezuvchanligi bor odamlardagina nojo‘ya ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
2. Palma yog‘i: U 50% to‘yingan yog‘lardan iborat. Yurak va qon tomirlari salomatligi uchun bunday yog‘larni cheklash tavsiya etiladi. Biroq palma yog‘i faqat ugralarda emas, balki pishiriqlar, chipslar va ko‘plab shirinliklarda ham uchraydi.
3. E-qo‘shimchalar: Har qanday E-belgisi bo‘lgan modda oziq-ovqat sanoatida qo‘llanilishidan oldin qattiq nazoratdan o‘tkaziladi. Shuning uchun E belgisi mahsulotning zaharliligini anglatmaydi.
Tez tayyorlanadigan ugrada sog‘liq uchun o‘ta xavfli narsa yo‘q. Uning achchiq turlari tarkibidagi kapsaitsin ba’zi odamlarda noqulaylik tug‘dirishi mumkin, ammo keng tarqalgan fikrga zid ravishda, achchiq taom gastrit yoki oshqozon yarasini keltirib chiqarmaydi. Eng asosiysi, ovqatlanish xilma-xil bo‘lishi kerak.
Muntazam iste’mol qilishning xavflari
Agar tez tayyorlanadigan ugra ba’zida iste’mol qilinsa, hech qanday dahshatli voqea sodir bo‘lmaydi. Ammo u ratsioningizning asosiga aylansa, muammolar boshlanadi:
• Yurak va qon bosimi: Janubiy Koreyalik 3 ming talaba ishtirokidagi tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, haftasiga 3 martadan ko‘p ugra iste’mol qilish qon bosimi oshishi va qondagi zararli yog‘lar (triglitseridlar) ko‘payishiga olib keladi.
• Metabolik sindrom: 10 mingdan ortiq kishi qatnashgan boshqa bir tadqiqotda, ugrani ko‘p yeydigan ayollarda insult, qand va yurak kasalliklari xavfi yuqori ekani aniqlangan.
• Tuz miqdori: Bir porsiya ugrali taom tarkibida kunlik tuz me’yorining (5 gramm) deyarli yarmi mavjud. Ortiqcha tuz esa buyrak va suyaklar uchun zararlidir.
Gastroenterolog ogohlantiradi: Agar faqat ugra bilan ovqatlansangiz, tanada B12 vitamini va temir moddasi tanqisligi yuzaga keladi, o‘simlik tolalari yetishmasligi tufayli qabziyat qiynaydi. Ortiqcha kaloriya esa semirishga, oqibatda esa jigar gepatozi va yurak xuruji xavfiga olib keladi.
Ugrani qanchalik tez-tez yeyish mumkin?
Sog‘liqqa zarar yetkazmaydigan aniq miqdor belgilanmagan. Hammasi umumiy ratsioningizga bog‘liq:
1. Agar ratsioningizda meva, sabzavot, go‘sht va baliq yetarli bo‘lsa, haftada bir marta ugra yeyish sizga zarar qilmaydi.
2. Uni garnir sifatida ishlating: faqat ugraning o‘zini emas, unga tuxum, go‘sht va ko‘proq ko‘katlar qo‘shib iste’mol qiling.
3. Ugrani ratsioningizdan butunlay chiqarib tashlasangiz, sog‘lig‘ingiz biror foydali moddadan mahrum bo‘lmaydi.
Xulosa qilib aytganda, tez tayyorlanadigan ugra bu foydasiz, ammo o‘ta zararli bo‘lmagan tezkor uglevod manbaidir.
