So‘nggi yillarda inozitol preparatlari deyarli har bir onlayn do‘konda uchraydi. Ishlab chiqaruvchilar ularni gormonal muvozanatni qo‘llab-quvvatlovchi, hayz oldi alomatlarini kamaytiruvchi, asabiylik va xavotirni bosuvchi, uyquni yaxshilovchi, husnbuzar va yog‘li teriga qarshi samarali vosita sifatida taqdim etmoqda.
— Manba: «Daryo» nashri.
Ammo bu va’dalar ilmiy dalillar bilan qay darajada tasdiqlangan? Quyida inozitol ayollar organizmiga qanday ta’sir qilishini ko‘rib chiqamiz.
Inozitol o‘zi nima?
Inozitol kimyoviy jihatdan olti gidroksil guruhiga ega bo‘lgan siklik uglevod bo‘lib, sorbitol va mannitol kabi guruhlarga mansub. Uning bir necha shakllari mavjud, biroq inson hujayralarida asosan mio-inozitol va D-xiro-inozitol uchraydi. Ular atomic jihatidan bir xil bo‘lib, faqat molekulyar tuzilishi bilan farqlanadi. BFQlarda har ikkala shakl ham qo‘llaniladi, ammo qaysi biri samaraliroq ekani hozircha aniq emas.
Avval inozitolni B8 vitamini deb atashgan, biroq keyinchalik bu tasnifdan voz kechilgan. Sababi u almashtirib bo‘lmaydigan modda emas va organizm tomonidan mustaqil ishlab chiqariladi. Masalan, buyraklar bir sutkada taxminan 2 gramm mio-inozitol sintez qiladi. Bundan tashqari, miya va reproduktiv organlar ham uni oz miqdorda ishlab chiqaradi.
Inozitol organizmga nima uchun kerak?
Inozitol hujayra membranalari tarkibiga kiradi va hujayralarning o‘sishi, rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. U hujayralarning insulinga sezgirligiga ta’sir qilishi mumkin. Insulin qondagi glyukozani mushaklarga yoki yog‘ to‘qimalariga yo‘naltiradi, inozitol esa ushbu signal uzatish jarayonini kuchaytiradi, biroq ushbu mexanizm hali to‘liq o‘rganilmagan.
Shuningdek, u ichakda glyukozaning qonga so‘rilishini qisman cheklashi mumkin. Ba’zi tadqiqotlarda testosteron, androstendion, estradiol, lyuteinlovchi gormon va leptin darajalariga ta’sir qilishi kuzatilgan, biroq bu faqat tuxumdonlar polikistozi sindromi bo‘lgan ayollarda qayd etilgan.
Bundan tashqari, inozitol miya neyromediatorlariga, xususan serotonin va noradrenalin retseptorlariga ta’sir qilib, kayfiyat va umumiy ruhiy holatga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Inozitol yetishmovchiligi yuzaga kelishi mumkinmi?
Inozitol yetishmovchiligi haqida gapirilgan bo‘lsa-da, uning aniq me’yori belgilanmagan. Olimlar inozitol kamligi bilan bog‘liq kasalliklarni ham aniqlamagan.
Modda don mahsulotlari, urug‘lar, dukkaklilar, yong‘oqlar va sitrus mevalarda uchraydi. To‘laqonli ovqatlanishda uning yetishmasligi ehtimoli past, biroq fastfud va qayta ishlangan mahsulotlar ustun bo‘lgan ratsionda xavf ortishi mumkin.
Inozitol darajasini pasaytiruvchi omillar orasida ko‘p qahva ichish, keksalik, antibiotiklar, shakar va rafinatsiyalangan uglevodlarga boy ovqatlanish, insulin rezistentligi va qandli diabet bor. Shunga qaramay, uning yetishmovchiligi sog‘liqqa jiddiy zarar yetkazadi, degan dalillar mavjud emas.
Nega inozitol aynan ayollar uchun muhim hisoblanadi?
Inozitol ikkala jins organizmida ishlab chiqariladi, biroq u ko‘pincha ayollar salomatligi bilan bog‘lab tilga olinadi. Buning asosiy sababi tuxumdonlar polikistozi sindromi bilan bog‘liq tadqiqotlardir.
Tuxumdonlar polikistozi sindromida inozitol yordam beradimi?
Ba’zi tadqiqotlar inozitol insulinga sezgirlikni yaxshilashi, qondagi glyukoza va insulin miqdorini kamaytirishi, testosteron darajasini pasaytirishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Biroq natijalar bir xil emas. Masalan, 450 nafar homilador ayol ishtirok etgan tadqiqot mio-inozitol gestatsion diabet yoki boshqa asoratlar xavfini kamaytirmagan.
Inozitol kayfiyat va xavotirga ta’sir qiladimi?
Ayrim kichik tadqiqotlar inozitol vahima xurujlari va obsessiv-kompulsiv buzilish alomatlarini kamaytirishi mumkinligini ko‘rsatgan. Ammo yirik tahlillar bu ta’sirni ishonchli deb baholamaydi. Depressiya va xavotirda sezilarli preparatning aniq foydasi ko‘rinmagan.
Inozitol terini tiniqlashtira oladimi?
Kichik tadqiqotlarda husnbuzarlar hajmi kamaygani qayd etilgan, biroq bu natijalar umumiy dunyo aholisi uchun yetarli darajada ishonchli emas.
Inozitol ozishga yordam beradimi?
Meta-tahlillar kuniga 1–4 gramm inozitol qabul qilish tana vazni indeksini o‘rtacha 0,4 kg/m² ga kamaytirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Biroq bu natija juda kichik va asosan diabeti bo‘lgan odamlarda kuzatilgan. Sog‘lom odamlar uchun ozdiruvchi ta’siri isbotlanmagan.
Inozitol xavfsizmi?
Mio-inozitol nisbatan xavfsiz hisoblanadi va hatto chaqaloqlarda ham qo‘llaniladi. Jiddiy nojo‘ya ta’sirlar qayd etilmagan, biroq yuqori dozalarda ko‘ngil aynishi va ich ketishi kuzatilishi mumkin.
Shu bilan birga, preparatni uzoq muddat qabul qilish ayrim ayollarda gormonal muvozanatga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu sababli, ayniqsa gormonal muammolar mavjud bo‘lsa, inozitolni qabul qilishdan oldin shifokor bilan maslahatlashish tavsiya etiladi.
