So‘nggi yillarda ekranlardan taraladigan ko‘k nur yomon uyquning asosiy “aybdori”ga aylanib qoldi. Biroq yangi tadqiqotlar muammo ancha jiddiyroq ekanini va gap smartfonlarda emasligini ko‘rsatmoqda.
— Manba: «Daryo» nashri.
Tadqiqotlar nima deydi?
Britaniyalik jurnalist kechqurunlari ko‘k nurdan butunlay voz kechib, tajriba o‘tkazdi: u to‘q sariq linzali maxsus himoya ko‘zoynagini taqdi, derazalarni qalin pardalar bilan yopdi va xonadonni faqat shamlar yordamida yoritdi. Maqsad — ko‘k nurdan voz kechish uyqu sifatiga qanchalik ta’sir qilishini tekshirish edi.
Ko‘k nur atrofidagi vahimaga 2014-yilda o‘tkazilgan bir tadqiqot sabab bo‘lgan: uyqudan oldin iPad’da kitob o‘qigan ishtirokchilar kechroq uxlagan, o‘zlarini horg‘in his qilgan va ularda melatonin kamroq ishlab chiqarilgan. Buni LED ekranlarning sirkad ritmlarga ta’sir ko‘rsatuvchi ko‘k nurni ko‘proq tarqatishi bilan izohlashgan.
Biroq keyingi ma’lumotlar ekranlar ta’siri ancha bo‘rttirilganini ko‘rsatmoqda. Stenford universiteti professori Jeymi Zeytzerning so‘zlariga ko‘ra, ekranlardan taraladigan yorug‘lik miqdori real hayotda uyquni jiddiy buzish uchun juda kam. Laboratoriya sharoitida bu ta’sir sezilarli bo‘lsa-da, bu holat kundalik vaziyatlarni aks ettirmaydi.
11 ta tadqiqot tahlili shuni ko‘rsatdiki, uxlashdan oldin gadjetlardan foydalanish uyquga ketishni o‘rtacha 9 daqiqaga kechiktirar ekan. Bundan tashqari, gadjetlardan chiqadigan ko‘k nur miqdori kunduzgi yorug‘likdan ancha past: kun davomida qurilmalardan olingan ko‘k nur ko‘chadagi bir daqiqalik yorug‘likdan ham kamroq.
Mutaxassislar kun davomidagi yorug‘likning umumiy miqdori hal qiluvchi omil ekanini ta’kidlaydi. Sog‘lom uyqu uchun ertalab va kunduzi ko‘p yorqin nur olish, kechqurun esa yorug‘likni sezilarli darajada kamaytirish muhim. Zamonaviy hayot tarzi, ayniqsa, uydan ishlash ko‘pincha odamlarni yetarli darajadagi kunduzgi nurdan mahrum qiladi, shu sababli organizm kun va tunni yaxshi farqlay olmaydi.
Shuningdek, faqat yorug‘likning o‘zigina emas, balki kontent ham muhim: uyqu oldidan smartfonlardan foydalanish aksariyat hollarda ekran nuri tufayli emas, balki o‘ziga tortuvchi mashg‘ulotlar — ijtimoiy tarmoqlar, yangiliklar yoki videolar sababli uyquga xalal beradi.
Jurnalistning tajribasi ko‘k nurdan butunlay voz kechish sezilarli samara bermasligini ham ko‘rsatdi. Ma’lum bo‘lishicha, asosiysi ko‘k nurni yo‘qotish emas, balki umumiy yoritish tartibi — kunduzi (ayniqsa, ertalab) yorqin nur va kechqurun uning pasayishi ekan. Bundan tashqari, ekran nuri emas, balki uyqu oldidan qilinadigan ishlar: smartfondan faol foydalanish, ijtimoiy tarmoqlar va diqqatni tortuvchi kontent muhim rol o‘ynaydi.
Bundan shunday xulosaga kelish mumkinki, uyquga birgina omil emas, balki kun davomidagi odatlar va yorug‘lik darajasi birgalikda ta’sir qiladi.
