Smartfonlar, aqlli soatlar va kalendar bildirishnomalari zamonaviy hayotda almashtirib bo‘lmas yordamchilarga aylandi. Ular kelajakdagi rejalarni kuzatib borish uchun zarur bo‘lgan aqliy zo‘riqishni kamaytirib, uchrashuvlar, dedlaynlar va muhim ishlarni unutmaslikka yordam beradi.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Yangiliklar muallifi
Bildirishnomalar va eslatmalardan foydalanish kognitiv yengillatish strategiyasining bir jihati hisoblanadi — ya’ni miya ishining bir qismini tashqi vositaga o‘tkazishdir. Yangi tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, bunday yordamning kutilmagan salbiy tomoni bor: eslatmalarga tayanib, biz miyani mustaqil ravishda eslab qolishni o‘rganish imkoniyatidan mahrum qilamiz.
Santa-Kruzdagi Kaliforniya universiteti mutaxassislari guruhi Kreyg Fellers rahbarligida tegishlicha 108 va 280 kishi ishtirokida ikkita onlayn tajriba o‘tkazdi. Ishtirokchilarga so‘zlar bilan bog‘liq asosiy topshiriqni bajarish va bir vaqtning o‘zida prospektiv xotiraga oid ikkita qo‘shimcha topshiriqni — rejalashtirilgan harakatlarni keyinroq bajarish zarurligini eslab qolish qobiliyatini sinash taklif etildi. Masalan, uch bo‘g‘inli so‘zni ko‘rganda probel tugmasini bosish. Boshqa sharoitlarda ishtirokchilar har ikkala topshiriqni mustaqil ravishda eslab qolishgan bo‘lsa, boshqalarida bir topshiriq yaxshi ko‘rinadigan eslatma bilan quvvatlab turildi.
Kutilganidek, eslatmalar ular mavjud bo‘lgan vaqtda mahsuldorlikni sezilarli darajada oshirdi. Ishtirokchilar eslatma bilan quvvatlangan topshiriqni deyarli hech qachon unutishmadi. Biroq, olimlar xotiraga tushadigan bitta yuklamadan xalos bo‘lish ishtirokchilarga mustaqil ravishda eslab qolish kerak bo‘lgan boshqa topshiriqni yaxshiroq bajarishga imkon berganiga hech qanday dalil topishmadi. Boz ustiga, eslatmasiz bajariladigan topshiriq bo‘yicha mahsuldorlik hatto yomonlashdi.
Ish mualliflari eng muhim kashfiyotni eslatmalar g‘oyib bo‘lganidan keyin qilishdi. Ilgari ularga tayangan ishtirokchilar, hech qachon eslatmalardan foydalanmaganlarga qaraganda, kelajakdagi topshiriqlarni sezilarli darajada kamroq eslab qolishdi. Ularning mahsuldorligi butun tadqiqot davomida faqat o‘z xotirasiga tayangan ishtirokchilar erishgan tayanch darajadan ham past bo‘ldi. Bu shundan dalolat beradiki, odamlar shunchaki eslatmalar afzalligini yo‘qotib qo‘ymasdan, balki kamroq narsa o‘rganishgan.
«Eslatmalar topshiriqlarning tez va samarali bajarilishini ta’minlash uchun kuchli vosita bo‘lishi mumkin bo‘lsa-da, ular kognitiv neytral emas, — deya xulosa qilishdi mualliflar. — Ular xotiraning mustahkam ichki ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan amaliyotning o‘ziga putur yetkazishi mumkin. Shuning uchun darhol erishiladigan qulaylik va uzoq muddatli ta’lim o‘rtasida tub muvozanatni izlash muhimdir».
Yangi ish natijalari psixologiyada mutaxassislar «maqbul qiyinchiliklar» debatayydigan kengroq g‘oyaga mos keladi. Eslatmalardan voz kechish ko‘proq aqliy kuch sarflashni talab qiladi, ammo aynan shu qo‘shimcha harakatlar vaqt o‘tishi bilan xotirani mustahkamlashi mumkin. Ushbu harakatlarning katta qismini yo‘qotish orqali eslatmalar xotiraning kuchliroq ichki ko‘nikmalari rivojlanishiga to‘sqinlik qilishi mumkin.
Olimlar ilgari Sun’iy intellekt bizni qanday qilib aqlsizroq qilishini tushuntirib berishgan edi.
