Uyda havoni tozalash nafaqat oʻpka, balki miya uchun ham foydali boʻlishi mumkin. Yangi tadqiqot shuni koʻrsatdiki, 40 yoshdan oshgan odamlarda HEPA-filtrli maishiy havo tozalagichning bor-yoʻgʻi bir oy ishlashi kognitiv qobiliyatlarning biroz, ammo statistik jihatdan sezilarli darajada yaxshilanishiga olib keladi.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Yangiliklar muallifi
HEPA-filtrlar (inglizcha high efficiency particulate air soʻzidan) havodagi mayda qattiq zarrachalarni ushlab qoladi. Shunday zarrachalar nafaqat nafas olish va yurak-qon tomir tizimi kasalliklarini, balki nevrologik buzilishlarni, jumladan Altsgeymer va Parkinson kasalliklarini ham keltirib chiqarishi mumkinligi allaqachon maʼlum. Shu sababli, ekologik salomatlik boʻyicha mutaxassislar tobora koʻproq maishiy havo tozalagichlardan foydalanishni maslahat berishmoqda, ayniqsa … Hali ham bu holat miya faoliyatiga bevosita taʼsir qiladimi-yoʻqmi degan masalada maʼlumotlar kam edi.
Olimlar Somervill (Massachusets shtati) shahrida yashovchi 30 yoshdan 74 yoshgacha boʻlgan 119 kishining maʼlumotlarini tahlil qilishdi. Ushbu shahardan ikkita yirik avtomagistral oʻtgani sababli havo chang zarrachalari bilan kuchli ifloslangan. Ishtirokchilar tasodifiy ravishda ikki guruhga boʻlindi. Birinchi guruh avval bir oy davomida HEPA-filtrli haqiqiy qurilmadan, soʻngra filtrsiz shunga oʻxshash «tozalagich»dan foydalandi, ushbu davrlar oraligʻida bir oylik tanaffus boʻldi. Ikkinchi guruh xuddi shu protokoldan oʻtdi, ammo aksincha tartibda: avval filtrsiz qurilma, keyin esa filtrli qurilma. Tashqi koʻrinishi va shovqin darajasi boʻyicha qurilmalar ajralib turmas edi, shuning uchun odamlar haqiqiy filtr qachon ishlayotganini bilishmasdi.
Har bir oydan keyin ishtirokchilar kognitiv test topshirishdi. U koʻrish xotirasi va motorli reaksiyalar tezligini baholadi (sonlarni tartib bilan birlashtirib, ular orasida iloji boricha tezroq chiziqlar oʻtkazish kerak edi), shuningdek ijro etish funksiyalari va kognitiv moslashuvchanlikni tekshirdi — buning uchun sonlar va harflarni oʻsish tartibida navbatma-navbat birlashtirish soʻraldi.
40 yosh va undan katta yoshdagi odamlarda (bu tanlanmaning taxminan 42% ini tashkil qiladi) HEPA-tozalagich bilan oʻtgan bir oydan keyin testning kognitiv moslashuvchanlik va ijro etish funksiyalari bilan bogʻliq qismini bajarish oʻrtacha yaxshilandi: ular buni filtrsiz qurilma bilan oʻtgan bir oydan koʻra taxminan 12% ga tezroq bajarishdi. Ushbu effekt odamlarning uyda qancha vaqt oʻtkazgani va tekshiruvning oʻzi ular uchun qanchalik stressli tuyulgani hisobga olinganda ham saqlanib qoldi. Goʻyo 12% kamdek tuyuladi va odam darhol «yorishib ketish»ni his qilishi qiyin, ammo kognitiv funksiyalarning hatto biroz pasayishi ham barvaqt oʻlim xavfining oshishi bilan bogʻliq. Shuning uchun bu pasayishni sekinlashtirishning har qanday usullari muhimdir, ayniqsa oʻrta va keksaygan yoshda.
Ish mualliflari allaqachon navbatdagi tadqiqotni rejalashtirishmoqda: ular havodagi chang zarrachalari konsentratsiyasini kamaytirish miyaning oq moddasini himoya qiladimi va bu allaqachon boshlangan kognitiv pasayishni hech boʻlmaganda qisman ortga qaytara oladimi-yoʻqmi degan masalani aniqlamoqchi. Buning uchun ular ifloslangan havo va HEPA-filtr bilan tozalangan havodan nafas olganda organizmdagi metabolit-molekulalar toplami qanday oʻzgarishini oʻrganmoqchi. Bu biz har kuni nafas olayotgan havo sifati bizga qaysi biokimyoviy yoʻllar orqali taʼsir qilishini aniqroq tushunishga yordam beradi.
Ilgari pul bilan bogʻliq muammolar miya hajmini kamaytirishi maʼlum boʻlgan edi.
