Manba: “Daryo” / Dilruh Isomiddinova
Kuz mavsumida gripp va o‘tkir respirator virusli infeksiyalarga chalinish holatlari ko‘payishi mumkin. Sog‘liqni saqlash vazirligi ota-onalarga bolalarni mavsumiy kasalliklardan himoyalash, kasallanganda ularni to‘g‘ri parvarish qilish hamda qachon shifokorga murojaat qilish kerakligi bo‘yicha tavsiyalar berdi.
— Манба: «Daryo» нашри.
Vazirlikka ko‘ra, kuzda havo salqinlashishi, bolalarning ta’tildan maktab va bog‘chalarga qaytishi, odamlarning yopiq xonalarda ko‘proq vaqt o‘tkazishi viruslar tarqalishini osonlashtiradi. Shu sababli bolalarga qo‘llarni, ayniqsa ovqatlanishdan oldin va hojatxonadan keyin sovunlab yuvishni o‘rgatish, kasallanganlar bilan yaqin muloqotni cheklash muhim.
Bolada burun oqishi, yo‘tal, tomoq og‘rig‘i yoki isitma kuzatilsa, uni maktab yoki bog‘chaga yubormaslik tavsiya etiladi. Bu bolaning tezroq sog‘ayishiga va infeksiyaning boshqalarga tarqalishining oldini olishga yordam beradi. Shuningdek, bolani ob-havoga mos kiyintirish va nam kiyimda yurmasligiga e’tibor qaratish lozim.
SSV sog‘lom ovqatlanish va yetarli uyquga ham e’tibor berishni tavsiya qilgan. Ratsionda sabzavot va mevalar, sut mahsulotlari, tuxum, go‘sht, baliq hamda dukkakli mahsulotlar yetarli bo‘lishi, gazli va energetik ichimliklar, chips, suxarik hamda ortiqcha shirinliklar cheklanishi kerak. Bolani muntazam bir vaqtda uxlab, bir vaqtda turishga odatlantirish, uyqudan oldin telefon va planshetdan foydalanishni kamaytirish ham tavsiya etiladi.
Grippning asosiy belgilari
Vazirlik grippni o‘tkir va tez yuquvchi kasallik sifatida ta’riflagan. Uning yashirin davri odatda 1–4 kunni tashkil etadi. Kasallik tana haroratining to‘satdan ko‘tarilishi, yo‘tal, bosh, mushak, tomoq va bo‘g‘imlardagi og‘riq hamda holsizlik bilan boshlanishi mumkin.
Og‘ir holatlarda bolalarda nafas olish qiyinlashishi, ishtaha yo‘qolishi, suvsizlanish va e’tibor pasayishi kuzatilishi mumkin. Gripp ayrim hollarda zotiljam, o‘pka abssessi, o‘tkir respirator distress sindromi, sinusit, otit, meningit va boshqa asoratlarga olib kelishi ehtimoli bor.
SSV 6 yoshgacha bo‘lgan bolalarni gripp bo‘yicha xavf guruhlaridan biriga kiritgan. Shuningdek, keksalar va homilador ayollar ham xavf guruhiga kiradi.
Grippga qarshi emlanish tavsiya etiladi
SSV grippga qarshi emlanishni kasallikning oldini olish va uning og‘ir kechishi xavfini kamaytirishning samarali usullaridan biri sifatida ko‘rsatgan. Ayniqsa, yosh bolalar, keksalar, homilador ayollar, surunkali kasalligi bor insonlar va tibbiyot xodimlariga emlanishga e’tibor qaratish tavsiya etiladi.
Vaksinadan keyin ayrim odamlarda ukol qilingan joyda og‘riq, yengil isitma yoki holsizlik kuzatilishi mumkin. Vazirlik bunday belgilar odatda qisqa muddatda o‘tib ketishini bildirgan. Emlanishdan oldin oilaviy shifokor bilan maslahatlashish tavsiya etiladi.
Bola tez-tez shamollasa, bu har doim immunitet pastligini anglatmaydi
SSV ma’lumotiga ko‘ra, 3 yoshgacha bo‘lgan bola bir yilda 4 martadan ko‘p, 3 yoshdan katta bola esa 6 martadan ortiq O‘RVI, gripp yoki bronxit bilan kasallansa, u tez-tez shamollovchi bolalar guruhiga kiritilishi mumkin. Bunday holatda pediatr ko‘rigidan o‘tib, kasallanish sabablarini aniqlash muhim.
Biroq bolaning yil davomida bir necha marta shamollashi har doim immuniteti pastligini anglatmaydi. Ayniqsa, bog‘chaga qatnaydigan bolalar yangi viruslar bilan ko‘proq to‘qnashadi. Kasalliklar uzoq davom etsa yoki har safar og‘ir kechsa, bolaning ovqatlanishi, uyqusi, jismoniy faolligi, emlash holati va surunkali kasalliklari shifokor tomonidan baholanishi kerak.
Kasallangan bolani qanday parvarish qilish kerak?
O‘RVI bilan kasallangan bolaga suyuqlikni oz-ozdan, tez-tez ichirish tavsiya etiladi. Xonani muntazam shamollatish, bolani ortiqcha issiq kiyintirmaslik va burun bitganda tuzli eritmalardan foydalanish mumkin.
Bolani majburlab ovqatlantirish shart emas. Unga yoshiga mos, yengil hazm bo‘ladigan taomlar berish, chaqaloqlarni esa tez-tez emizish muhim.
SSV O‘RVIni antibiotiklar bilan davolash mumkin emasligini ham eslatgan. Antibiotiklar viruslarga emas, bakteriyalarga qarshi qo‘llanadi. Shifokor tavsiyasisiz antibiotik berish turli nojo‘ya ta’sirlarga, jumladan, allergik reaksiyalarga olib kelishi mumkin.
Isitmada qachon dori berish kerak?
Vazirlik tavsiyasiga ko‘ra, 1 yoshgacha bo‘lgan bolalarda tana harorati 38–38,2 darajaga, 1 yoshdan oshganlarda esa 38,5 darajaga yetmaguncha isitma tushiruvchi dori berish tavsiya etilmaydi. Isitma vaqtida bolaga iliq suv va boshqa suyuqliklarni tez-tez berish, yengil taomlarni oz-ozdan iste’mol qildirish lozim.
Harorat 38,5 darajadan oshsa, paratsetamol yoki ibuprofen kabi isitma tushiruvchi vositalardan foydalanish tavsiya etiladi.
Agar bolaning ahvoli yaxshilanmasa, kuchli hansirash, nafas qisishi, tez-tez nafas olish, haddan tashqari uyquchanlik, ovqat yemay yoki emmay qo‘yish, kuchli bezovtalik kabi belgilar kuzatilsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak. Bunday holatlarda pastki nafas yo‘llarida yallig‘lanish yoki bakterial infeksiya qo‘shilishi ehtimoli borligi sababli shifoxonada davolanish talab qilinishi mumkin.
Ota-onalar nimalarga yo‘l qo‘ymasligi kerak?
SSV bola kasallanganda tomoqni yod, zelyonka yoki boshqa kuchli vositalar bilan artishni tavsiya etmaydi. Shifokor tavsiyasisiz turli dorilarni aralashtirib ukol qilish ham xavfli. Isitma tushiruvchi preparatlar bolaning yoshi va vazniga mos dozada berilishi kerak.
Shuningdek, yo‘tal, astma yoki allergiyasi bor bolalar xonasida isiriq va boshqa tutunli vositalarni tutatish tavsiya etilmaydi. Tutun nafas yo‘llarini ta’sirlantirib, yo‘tal va nafas qisishini kuchaytirishi mumkin.
Isitmasi bor bolani qalin kiyim va ko‘rpaga o‘rab tashlash ham noto‘g‘ri. Xona harorati mo‘tadil bo‘lishi, bola esa yengil va qulay kiyimda saqlanishi kerak. Xonani shamollatish lozim, biroq bolani sovuqda yoki yelvizakda qoldirmaslik zarur.
