Uzoq umr ko‘rish siri asrlar davomida insoniyatni qiziqtirib kelgan. Bugungi kunda olimlar 100 yoshdan oshgan insonlar ko‘p yashaydigan hududlarni o‘rganib, ularning siri nimalardan iborat ekanini aniqlashga muvaffaq bo‘lishdi.
— Manba: «Daryo» nashri.
Tadqiqotchilar dunyodagi uzoq umr ko‘ruvchilar eng ko‘p to‘plangan nuqtalarni “moviy zonalar” (Blue Zones) deb atashadi. Bularga Yaponiyaning Okinava oroli, Gretsiyaning Ikariya, Italiyaning Sardiniya hamda Kaliforniyaning Loma Linda hududlari kiradi.
Ma’lum bo‘lishicha, bu yerlarda yashovchi insonlarni nafaqat jismoniy faollik va xotirjam hayot tarzi, balki kundalik taomnomadagi o‘ziga xoslik ham birlashtirib turadi. Parhezshunoslar yuz yoshli insonlarning ratsionini tahlil qilib, ular deyarli har kuni iste’mol qiladigan 7 ta asosiy mahsulotni sanab o‘tishdi.
1. Dukkaklilar
Loviya, yasmiq va no‘xat kabi mahsulotlar barcha “moviy zona” aholisining dasturxonida muntazam mavjud. Dukkaklilar tarkibida o‘simlik oqsili va o‘simlik tolasi juda ko‘p. Ular qondagi qand va xolesterin miqdorini me’yorda saqlashga yordam beradi. Bu esa o‘z navbatida yurak-qon tomir kasalliklari va qand kasalligi xavfini sezilarli darajada kamaytiradi.
2. Zaytun yog‘i
O‘rta yer dengizi atrofida yashovchilar uchun zaytun moyi asosiy yog‘ manbai hisoblanadi. Ayniqsa, birinchi sovuq siqish usulida olingan moy juda foydali. Uning tarkibidagi monoto‘yinmagan yog‘ kislotalari va antioksidantlar qarish jarayonini sekinlashtiradi hamda organizmdagi yallig‘lanishlarga qarshi kurashadi. Uzoq umr ko‘ruvchilar uni salatlarga qo‘shadi yoki pishirilgan sabzavotlar bilan birga iste’mol qiladi.
3. Yong‘oqlar va urug‘lar
Yong‘oq, bodom va turli urug‘lar (zig‘ir, chia) uzoq umr ko‘ruvchilarning sevimli tamaddisidir. Yong‘oqlar miya faoliyati uchun zarur bo‘lgan magniy, rux, selen va B guruhi vitaminlariga boy. Kuniga bor-yo‘g‘i bir hovuch (taxminan 30 gramm) yong‘oq iste’mol qilish hujayralarni shikastlanishdan himoya qilish va yallig‘lanishni kamaytirish uchun kifoya qiladi.
4. Tabiiy choylar
Ko‘k, qora yoki shifobaxsh o‘tli choylar barcha “moviy zonalar”da sevimli ichimlik hisoblanadi. Masalan, yaponlar ko‘k choyni, yunonlar esa tog‘ o‘tlaridan tayyorlangan choylarni afzal ko‘rishadi. Choy tarkibidagi polifenollar hujayralarni erta qarishdan himoya qiladi va immunitetni mustahkamlaydi. Eng muhimi, uzoq umr ko‘ruvchilar choyni shakarsiz ichadi, bu esa organizmga ortiqcha yuklama bermaydi.
5. Dengiz mahsulotlari
Dengizbo‘yi hududlarida yashovchi insonlar qizil go‘shtni kam yeb, ko‘proq baliq iste’mol qilishadi. Ayniqsa, omega-3 yog‘ kislotalariga boy bo‘lgan sardina, skumbriya va losos kabi baliqlar juda qadrlanadi. Bu moddalar yurak va miya salomatligi uchun muhimdir. Haftasiga kamida 2-3 marta baliq iste’mol qiladigan keksalar aqliy zaiflikdan ancha yiroq bo‘lishadi.
6. Tabiiy xamirturushli, butun donli non
Uzoq umr ko‘ruvchilar nonning o‘zidan emas, balki uning tarkibidagi sun’iy qo‘shimchalardan qochadi. Ular to‘liq donli undan tayyorlangan va tabiiy xamirturushda uzoq vaqt davomida achitilgan nonni iste’mol qilishadi. Bunday non organizmda yengil hazm bo‘ladi va undagi foydali minerallar yaxshi so‘riladi. Uning glikemik indeksi past bo‘lib, qondagi qand miqdorini keskin ko‘tarib yubormaydi.
7. Shirin kartoshka (batat)
.jpg)
Okinava oroli aholisi orasida shirin kartoshka juda mashhur. Bu sabzavot beta-karotin va C vitaminiga boy bo‘lib, uzoq umr ko‘rishning “yonilg‘isi” vazifasini o‘taydi. Uning tarkibidagi moddalar qarishni sekinlashtiradi va immunitetni kuchli qiladi. Batatning shirin bo‘lishiga qaramay, u qand miqdorini me’yorda ushlab turadi va organizmni zaruriy energiya bilan ta’minlaydi.
