Yurakning ichki nerv tizimi ilgari o‘ylanganidan ham murakkabroq tuzilgan. Yurakdagi neyronlar «navbatchilik» tamoyili bo‘yicha bo‘lingan: ba’zilari tinch holatda barqaror ritmni saqlash uchun ishlaydi, boshqalari esa faqat hayotni saqlab qolish uchun kritik vaziyatlarda faollashadi.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Hi-Tech Mail muallifi
Yel universiteti Tibbiyot maktabi olimlari ko‘pincha yurakning «kichik miyasi» deb ataladigan ichki yurak nerv tizimi (IYNT) qanday ishlashini aniqlashdi. Cell jurnalida chop etilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, yurakda har xil vazifalarni bajaradigan ikkita har xil turdagi nerv hujayralari mavjud: ba’zilari tinchlikda barqaror ritmni saqlaydi, boshqalari esa faqat kuchli stress paytida hayotni saqlab qolish uchun faollashadi.
Ko‘p yillar davomida yurakning o‘z nerv tarmog‘i mavjudligi ma’lum edi, ammo neyronlarning kamligi va ularni o‘rganishning murakkabligi sababli uning aniq roli jumboq bo‘lib qolayotgan edi. Ushbu muammoni hal qilish uchun tadqiqotchilar sichqonlarni irsiy jihatdan o‘zgartirdilar, shunda ularning yurak nervlari nur sochadigan bo‘ldi, bu ularning ishini batafsil kuzatish imkonini berdi.
Tahlil davomida jamoa Npy va Ddah1 deb nomlangan neyronlarning ikkita asosiy guruhini aniqladi. Uch o‘lchamli vizualizatsiya yordamida ushbu hujayralar yurakning turli sohalari bilan bog‘langanligini ko‘rishga muvaffaq bo‘lindi. Test sinovlari shuni ko‘rsatdiki, birinchi guruh — Npy neyronlari — tinch holatda yurak urishini sekinlashtirish uchun javobgardir. Ularning yo‘q qilinishi yurakning tezda to‘xtashiga va hayvonlarning o‘limiga olib keldi, bu ularning bazaviy ritmni saqlashda hayotiy muhim rolini isbotlaydi.
Ikkinchi guruh, Ddah1 neyronlari bilan bog‘liq vaziyat murakkabroq bo‘lib chiqdi. Normal sharoitda ular o‘zlarini hech qanday namoyon qilishmadi va ularsiz sichqonlar o‘zlarini yaxshi his qilishdi. Ammo stress-test o‘tkazilganda, g‘imirlagan kemiruvchilarning harakati cheklanganda, Ddah1 hujayralari to‘satdan faollashdi. Ushbu himoya reaksiyasisiz kuchli stress yurakning fojiali elektrik beqarorligiga va uning to‘satdan to‘xtab qolishiga olib keldi.
Kashfiyot yurak kasalliklarini davolashni tubdan o‘zgartirishi mumkin. Yurak nerv tarmog‘idagi uzilishlar bo‘lmachalar fibrillatsiyasi va yurak yetishmovchiligiga olib kelganligi sababli, ikki turdagi neyronlarning ishini tushunish yangi terapiya usullarini ishlab chiqishga imkon beradi. Kelajakda shifokorlar bevosita yurakning «kichik miyasi»ga ta’sir ko‘rsatib, yurak urishi ustidan nazoratni tiklay olishlari kutilmoqda.
Ранее стало известно, что охлаждение головы помогает справиться со стрессом. Всего полчаса в день, проведенные в специальной охлаждающей шапке, способны улучшить настроение и усилить успокаивающую активность мозга у молодых людей. Подробности — в другом материале Hi-Tech Mail.
Ilgari boshni sovutish stressni engishga yordam berishi ma’lum bo‘lgan edi. Maxsus sovutuvchi shapkada o‘tkazilgan kuniga bor-yo‘g‘i yarim soat vaqt yoshlarda kayfiyatni yaxshilashga va miyaning tinchlantiruvchi faolligini oshirishga qodir. Tafsilotlar — Hi-Tech Mail’ning boshqa materialida.
