Xitoylik olimlar GPR139 retseptori orqali miyada charchoq yigʻilishining tabiiy mexanizmini kashf etishdi. Ushbu kashfiyot nojoʻya taʼsirlarsiz va oʻrganib qolishni keltirib chiqarmaydigan uyqusizlikka qarshi yangi dori-darmonlarni yaratishga yordam beradi.
Manba: «Mail.ru Hi-Tech».
Hi-Tech Mail muallifi
Xitoy Fanlar akademiyasi va Xitoyning boshqa institutlari olimlari uyquni tartibga solishda muhim rol oʻynaydigan molekulani aniqlashdi. Tadqiqotchilar triptamin (TrpA) deb nomlanuvchi modda uygʻoqlik paytida organizmda tabiiy ravishda yigʻilib, sekin-asta uyqu bosimini oshirishini oʻrnatishdi. Ularning ish natijalari oʻrganib qolish va nojoʻya taʼsirlarni keltirib chiqarmaydigan uyqusizlikka qarshi yangi dorilar yaratilishiga olib kelishi mumkin, deb yozadi Medical Xpress.
Uyqu buzilishi muammosi butun dunyo boʻylab koʻplab odamlarga taʼsir qiladi. Mavjud uyqu dorilari koʻpincha qaramlikni keltirib chiqaradi yoki ertasi kuni uyqusirashga olib keladi. Xavfsizroq yechim topish uchun mutaxassislar miya charchoqni kuzatish uchun foydalanadigan kimyoviy signallarni izlashga eʼtibor qaratishdi.
Sichqonlar va choʻchqalarda oʻtkazilgan tajribalar davomida jamoa orqa miya suyuqligidagi triptamin darajasini oʻlchash uchun oʻzlari ishlab chiqqan lyuminetsent sensordan foydalandi. Maʼlum boʻlishicha, ushbu moddaning konsentratsiyasi bevosita hayvonlarning uygʻoqlik vaqti va jismoniy faolligiga bogʻliq, ammo kun va tunning almashinishiga bogʻliq emas. Bu TrpA gomeostatik mexanizmning — faollik davridan keyin uyquga boʻlgan ehtiyojni muvozanatlashtiradigan biologik jarayonning bir qismi ekanligini tasdiqlaydi.
Faqat uygʻoqlik paytida faol boʻlgan neyronlarning oʻzlari triptamin ishlab chiqarishi va ajratib turishi maʼlum boʻldi. Keyin ushbu molekula gipotalamusdagi — miyaning uyquni ragʻbatlantirish uchun masʼul boʻlgan qismidagi neyronlar faolligini oshirib, maxsus GPR139 retseptori bilan bogʻlanadi.
Kashfiyotdan ilhomlangan olimlar GPR139 retseptorini faollashtiruvchi quyi molekulyar birikmalar bilan tajribalar oʻtkazishdi. Sichqonlar va choʻchqalarda ushbu birikmalar qaramlik belgilarisiz uyqu davomiyligini oshirishga va sifatini yaxshilashga yordam berdi. Ish mualliflarining taʼkidlashicha, ushbu mexanizmni sichqonlar va choʻchqalar kabi har xil sutemizuvchilarda takrorlash imkoni boʻlgani, uning turli xil sutemizuvchilar turlari uchun universal ekanligini koʻrsatadi.
«Bizning tadqiqotimiz TrpA uyqu gomeostazi bilan bogʻliq signal, GPR139 esa dori terapiyasi uchun nishon ekanligini koʻrsatadi», — deb yozishdi Xuatan Tsao, Kui Van va ularning hamkasblari maqolada.
Odamlarda ham ushbu mexanizm mavjudligining tasdiqlanishi potentsial ravishda uyqusizlik va boshqa uyqu buzilishlarini davolash uchun mavjud dori-darmonlarning kamchiliklaridan xoli boʻlgan yangi avlod preparatlarini ishlab chiqishga olib kelishi mumkin.
Ilgari Hi-Tech Mail tezroq uyquga ketish va yaxshiroq uxlab olishning tabiiy usuli haqida gapirib bergandi.
